Zespół klasztorny albertynek na Kalatówkach, Zakopane
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Zespół klasztorny albertynek na Kalatówkach

Zakopane

photo

Przykład sakralnego budownictwa drewnianego. Zabudowa jest połączeniem fenomenu natury i kultury, opromienionym przez postać świętego brata Alberta.  

Historia

Pomysł wybudowania pustelni z kaplicą powstał podobno podczas pierwszego pobytu brata Alberta w Zakopanem, gdy przyjechał odwiedzić przebywającego na leczeniu w Zakopanem swego monachijskiego i warszawskiego przyjaciela, Stanisława Witkiewicza (1851-1915), malarza i krytyka sztuki. Pustelnia św. Brata Alberta z kaplicą p.w. św. Krzyża została zbudowana przez Braci Albertynów w latach 1895-1898. Budowę rozpoczęto 29 stycznia 1895 r. Najpierw wybudowano klasztor w formie baraku, a następnie kaplicę. Jej poświęcenie obyło się 25 sierpniu tegoż roku, w uroczystość św. Ludwika, patrona Trzeciego Zakonu św. Franciszka, a zarazem dziesiątą rocznicę założenia zgromadzenia. Uroczystego aktu dokonał ks. Kazimierz Kaszelewski. W ogrodzie przed kaplicą w r. 1899 wykonano kapliczkę w formie groty - we wnęce studzienka z wodą źródlaną, a nad nią płyta z piaskowca, na której znajduje się ryngraf Matki Boskiej Częstochowskiej, a pod nim modlitwa. W 1901 r. wzniesiony został domek, w którym zamieszkał brat Albert po objęciu pustelni przez siostry zakonne. Budowa odbywała się pod kierunkiem św. Brata Alberta, według szkiców architektonicznych Stanisława Witkiewicza. Teren pod budowę pustelni, klasztoru i kaplicy ofiarował Bratu Albertowi hr. Władysław Zamoyski, ówczesny właściciel Zakopanego. W 1902 r. Albertyni wybudowali dla siebie nowy klasztor - pustelnię, a dotychczasowy oddali Siostrom Albertynkom. W czasie huraganu 6 maja 1968 pustelnia ocalała, natomiast zniszczeniu uległ stary świerkowy las. Zespół położony jest w Tatrach, przy drodze prowadzącej na polanę reglową Kalatówki. Polana reglowa w Tatrach Zachodnich, położona na wysokości 1160-1250 m n.p.m., na wale moreny bocznej, w zachodniej części Doliny Bystrej, u wylotu Suchego Żlebu.

Opis

Klasztor wybudowany jest w stylu „zakopiańskim”, parterowy, założony na rzucie prostokąta, na wysokiej, kamiennej podmurówce. Przykryty jest dachem półszczytowym, krytym gontem. Wybudowany jest z drewna w konstrukcji zrębowej. Kaplica pw. Św. Krzyża przylega bezpośrednio do budynku klasztornego. Założona jest na rzucie zbliżonym do kwadratu, jej elewacja frontowa jest trójosiowa - na osi symetrii dwuskrzydłowe drzwi, stanowiące główne wejście do kaplicy; po ich lewej stronie znajdują się drzwi prowadzące do rozmównicy, a po prawej do zakrystii. W szczycie umieszczone są dwa okna zwieńczone łukiem półokręgu oraz prosty krzyż. W środkowej części dachu widoczna jest czworoboczna sygnaturka o łamanym daszku namiotowym, zwieńczonym metalowym krzyżem. Od frontu kaplicy i zachodniej jej strony znajduje się drewniana galeryjka o prostej, deskowej balustradzie, spoczywająca na kamiennej podmurówce; do wysokości 2 m zrąb odeskowany pionowo. Wnętrze kaplicy jest przedzielone w połowie balustradą oddzielającą podwyższone o stopień prezbiterium Ołtarz jest drewniany, skromny, podniesiony o dwa stopnie w stosunku do poziomu podłogi. Tabernakulum jest pozłacane, w centrum znajduje się obrazek Matki Boskiej Częstochowskiej, do którego przytwierdzony krzyżyk wieńczący nastawę ołtarza. W ścianie prezbiterium obecne są trzy okna łączące wnętrze kaplicy z chórkiem sióstr. W 1970 r. udostępniono dla zwiedzających Chatkę św. Brata Alberta wraz z celą świętego. W Chatce została zorganizowana stała wystawa poświęcona świętemu. Adam Hilary Chmielowski, znany powszechnie pod imieniem św. brata Alberta (1845-1916), był przede wszystkim społecznikiem, ale przy tym i cenionym malarzem. Uczestniczył w powstaniu styczniowym (1863), w którym stracił nogę i dostał się do niewoli. Uwolniony staraniem rodziny, odbył studia malarskie w Paryżu, Warszawie i Monachium. Po kilkuletniej działalności artystycznej rozpoczął w 1880 r. nowicjat u jezuitów, zakończony niepowodzeniem. Później związał się z tercjarstwem franciszkańskim, w 1888 r. składając śluby zakonne i powołując do istnienia zgromadzenie albertynów (a w 1891 r. także albertynek), których celem jest niesienie pomocy najuboższym (zwłaszcza bezdomnym). Albertyni (Zgromadzenie Braci III Zakonu św. Franciszka z Asyżu Posługujących Ubogim) byli i są zgromadzeniem laickim, zatwierdzonym przez arcybiskupa krakowskiego w 1928 r. Brat Albert, a potem jego duchowi uczniowie i bracia, prowadził ogrzewalnie miejskie, domy dla sierot, starców i kalek; organizował zapomogi dla bezrobotnych i chorych. Fundusze na działalność charytatywną zyskiwał m.in. ze sprzedaży swych obrazów (najsłynniejsze z nich to "Ecce Homo" i "Ogród miłości"). Już wśród współczesnych cieszył się opinią świątobliwego. Beatyfikowany w 1983 r., został kanonizowany w 1989 r. przez papieża Jana Pawła II (wspomnienie 17 czerwca). Jego relikwie znajdują się w kościele "Ecce Homo" (noszącym wezwanie świętego) w Krakowie na Prądniku Czerwonym, obok domu generalnego albertynek.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Olga Dyba, 20.08.2014 r.

Bibliografia

  • Swat T., Zabytkowe kościoły Tatr, Podhala, Orawy, Spisza. Warszawa 1997.
  • Miejsca święte Rzeczypospolitej. Leksykon, Jackowski A. (red.). Kraków 1998.
  • Faron A., Pustelnia Świętego Brata Alberta na Kalatówkach. Stulecie pobytu sióstr albertynek w pustelni (1902-2002). Kraków 2002.
  • Pinkwart M., Zakopane, przewodnik historyczny. Bielsko-Biała 2003.
  • Śledzikowski T., Polska zabytki drewniane. Kraków 2004.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: klasztor
  • Chronologia: 1895-1901
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Kalatówki; Droga Brata Alberta , Zakopane
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. tatrzański, gmina Zakopane
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

uzupełnij dane tego obiektu

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy