Zamek, Wyszyna
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Ruiny są pozostałościami jednego z wielkopolskich zamków bastejowych wzniesionych z fundacji szlacheckich w XVI w., zlokalizowanego na nizinnym terenie i otoczonego sztuczną fosą oraz obwałowaniami. Specyfiką zabytku były jego rezydencjonalne funkcje skryte za obronnym kostiumem, którego wybór wywodził się bardziej z sentymentalnych zamiłowań fundatorów zamku niż faktycznej potrzeby jego obrony. Zachowane relikty architektoniczne powiązane z otaczającą je zielenią i wodą dostarczają dużo pozytywnych wrażeń estetycznych.

Historia

Zamek w Wyszynie wzniesiony został około 1556 r. przez rodzinę Grodzieckich. W XVIII w. należał do rodziny Gurowskich. W czasie konfederacji barskiej oddział wojsk rosyjskich splądrował zamek, a następnie wysadził w powietrze jego jedno skrzydło. Jako rezydencja o warownej proweniencji użytkowany był jeszcze aż do XIX w., kiedy popadł w ostateczną ruinę. Obecnie zachowane są jedna z wież, skrzydło mieszkalne oraz fragmenty założenia odsłonięte w maju 1964 r. w wyniku przeprowadzonych badań architektonicznych.

Opis

Zamek położony jest na nizinnym, pierwotnie zalesionym i podmokłym terenie, na niewielkim wzniesieniu otoczonym sztucznie ukształtowanymi fosą i obwałowaniami. Wzniesiony z cegły na planie czworokąta o bokach dł. 64 i 55 metrów na osi wzdłużnej skierowanej na pn. zach. i pd. wschód. Zabudowę mieszkalną stanowiły dwa piętrowe, jednotraktowe budynki mieszkalne usytuowane przy krótszych bokach zamku, kryte stromymi dachami i połączone trzecim, węższym budynkiem, pełniącym funkcję łącznika, do którego elewacji północno-zachodniej dobudowany był ryzalit. Dziedziniec utworzony przez skrzydła i łącznik od strony południowo-wschodniej zamknięty był murem kurtynowym z wieżą bramną, przy której usytuowana była kordegarda. Zamek wyposażono w sześć baszt, z których cztery ośmioboczne, zdobione attykami, usytuowane były na elewacji bramnej z wjazdem na dziedziniec, dwie pozostałe zlokalizowane na przeciwnej elewacji miały pięć kondygnacji i kryte były dachami namiotowymi. Baszty w przyziemiu posiadały strzelnice umożliwiające ostrzał flankowy. Podobne strzelnice usytuowane były zapewne również ponad skrzydłami mieszkalnym i w ich przyziemiach, a także w ryzalicie na budynku łączącego skrzydła zamku.

Fosy otaczające zamek zasilane były wodą z pobliskiego stawu i od strony wewnętrznej uzbrojone zapewne palisadą.

Z pierwotnego zamku do dnia dzisiejszego istnieją budynek mieszkalny jako pozostałość jednego skrzydła budynku oraz połączone odcinkiem muru o wys. 2 m dwie ośmioboczne baszty, z których pd. zachowana jest do korony murów czwartej kondygnacji, oraz budynek mieszkalny.

Parterowy budynek mieszkalny wzniesiony jest z cegły z wykorzystaniem kamienia polnego w partiach dolnych z piwnicami i sienią ulokowaną na osi sklepionymi kolebkowo i kryty dwuspadowym dachem. Baszta pd. zach. zachowana do wysokości pierwszej kondygnacji z kopulasto sklepionym przyziemiem mieszczącym strzelnicę. Baszta pd. wsch. zdobiona między drugą a trzecią kondygnacją gzymsem kordonowym ze sklepionym przyziemiem, do którego prowadzi wejście od strony dziedzińca wewnętrznego zamku.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Tomasz Łuczak, 14.11.2014 r.

Bibliografia

  • Guerquin B., Zamki w Polsce, Warszawa 1974, s. 312.
  • Jakimowicz T., Architektura świecka w Wielkopolsce w latach 1540 do 1630 w: Studia nad renesansem w Wielkopolsce, w: Prace Komisji Historii Sztuki PTPN, T. 8, z. 3, Poznań 1970.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, Woj. wielkopolskie, red. Ruszczyńska T., Sławska A., z. 26, Pow. turecki, opr. Kwiczała Michalina, Warszawa 1959, s. 27.
  • Olejnik K., Grody i zamki w Wielkopolsce, Poznań 1993, s. 241-243.
  • Wielkopolska. Słownik krajoznawczy, red. Łęcki W., Poznań 2002, s. 408.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: zamek
  • Chronologia: 1556 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wyszyna
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. turecki, gmina Władysławów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy