Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Kościół katolicki pw. Narodzenia Matki Boskiej, Wyszyna
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół katolicki pw. Narodzenia Matki Boskiej

Wyszyna

photo

Barokowy kościół pw. Narodzenie Matki Boskiej w Wyszynie należy do najpiękniejszych świątyń drewnianych w Wielkopolsce. Unikalne formy korpusu i dachu kościoła wyróżniają go na tle innych zabytków budownictwa drewnianego w Polsce.

Historia

Wieś Wyszyna po raz pierwszy została wzmiankowana w 1394 roku. Początkowo wieś wchodziła w skład dóbr arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Parafia została wzmiankowana w 1379 r. w związku z przeprowadzoną przez bpa płockiego Jakuba Dryję Grodzickiego konsekracją pierwszego tutejszego kościoła. Od XVI w. wieś stała się własnością szlachecką, a kościół został zamieniony na zbór protestancki przez ówczesnego właściciela wsi, Jana Grodzickiego, a samą parafię zlikwidowano. Katoliccy mieszkańcy wsi uczęszczali w tym okresie do oddalonego o 11 km Tuliszkowa. W XVII w. akta kościelne opisują świątynię w Wyszynie jako popadającą w ruinę, sprofanowaną, pozostającą w rękach innowierczych i od dawna pozbawioną proboszcza. Akta wizytacyjne z 1766 r. opisują ówczesny kościół jako budynek wzniesiony na planie krzyża, natomiast późniejsze, z 1775, stwierdzają, że był on zrujnowany ze starości. Kościół ten ostatecznie został zniszczony w czasie konfederacji barskiej, przy okazji najazdu wojsk rosyjskich na majątek w Wyszynie i zburzenia przez nie tutejszego zamku. Obecny kościół pw. Narodzenia NMP zbudowany został w 1782 r. z fundacji Rafała Gurowskiego, kasztelana przemęckiego. W końcu XVIII wieku w pobliżu kościoła wzniesiona została murowana dzwonnica. W 1903 odnowiona została zakrystia, w następnym roku - kruchta, natomiast w 1909 r. odbudowano przylegającą do kościoła kaplicę pw. św. Józefa. W czasie II wojny światowej Niemcy zrabowali z kościoła trzy kielichy, monstrancję, puszkę, lichtarze ołtarzowe, ornaty, kapy oraz trzy dzwony. W latach 1956-1957 kościół został odnowiony. W 1981 r. jego ściany zostały oszalowane drewnem modrzewiowym.

Opis

Wieś Wyszyna jest położona w odległości 14 km na pd. wsch. od Turku. Kościół pw. Narodzenia NMP jest świątynią drewnianą, konstrukcji zrębowej, orientowaną, wzniesioną na planie szesnastoboku. Korpus główny nakryty jest oryginalnym dachem w kształcie dzwonu zwieńczonym wieżyczką z latarnią. Do jego ścian przylegają dobudowane sześcioboczne zakrystia, kruchta i kaplica św. Józefa, nakryte własnymi wielobocznymi gontowymi dachami namiotowymi. W wewnętrznych i zewnętrznych narożnikach ścian umiejscowione są lisice, stylizowane na półkolumny z rzeźbionymi głowicami. Rokokowe, jednolite wyposażenie kościoła pochodzi z czasów jego budowy. Jego wnętrze nakryte jest płaskim stropem zdobionym rzeźbionymi przedstawieniami Oka Opatrzności oraz trzech aniołów z symbolami cnót kardynalnych. Półkolisty parapet podwieszonego chóru muzycznego z prospektem organowym jest ozdobiony malowidłem Orła Białego i herbami Wczele (Rafała Gurowskiego) oraz Abdank (jego żony Ludwiki z Tworzyjańskich).

Wejścia do kaplicy św. Józefa i kruchty obramowane są portalami z kartuszami rokokowymi w nadprożach, zwieńczonymi tiarą papieską i mitrą biskupią, nad drzwiami do zakrystii oraz ślepymi drzwiami w ścianie pd. wsch. umiejscowione są rzeźbione wazony, nad którymi unoszą się anioły. W narożnikach ścian umiejscowione są zacheuszki. Dominującym elementem wnętrza jest ołtarz główny z XVIII-wiecznym cudownym obrazem Matki Boskiej Szkaplerznej.

Późnobarokowa, murowana arkadowa dzwonnica o ściętych narożnikach zbudowana została na planie trójkąta. Jej wysoki cokół zdobi kartusz z inskrypcją fundacyjną kościoła oraz herbem fundatorów kościoła. Otoczenie kościoła wytyczone jest przez koliste ogrodzenie.

Kościół dostępny dla zwiedzających z zewnątrz.

Oprac. Tomasz Łuczak, 16.11.2015 r.

Bibliografia

  • Diecezja włocławska 2000, red. W. Frątczak, W. Kujawski, A. Poniński, K. Rulka, L. Urbański, Włocławek 2001, s. 335.
  • Makary Górzyński, Zabytki miasta Turku i powiatu tureckiego, t. 2, cz. 2, Architektura i sztuka sakralna, Turek 2014
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, Woj. wielkopolskie, red. Ruszczyńska Teresa, Sławska Aniela, z. 26, Pow. turecki, opr. I. Galicka I., Kaczorowska I., Sygietyńska H., Warszawa 1959, s. 25-26.
  • Kościoły drewniane w Wielkopolsce, red. Mariusz Grzebalski, Poznań 2004, s. 285. Piotr Maluśkiewicz, Województwo konińskie. Szkic monograficzny, Warszawa-Poznań 1983, s. 332-336
  • Piotr Maluśkiewicz, Ziemia konińska. Przewodnik turystyczny, Konin 2002, s. 170-172.
  • Wielkopolska. Słownik krajoznawczy, red. Łęcki Włodzimierz, Poznań 2002, s. 408.
  • http://kosciolydrewniane.pl - odsłona z listopada 2015 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1782 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rafała Gurowskiego 1, Wyszyna
  • Lokalizacja: woj. wielkopolskie, pow. turecki, gmina Władysławów
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy