Twierdza Przemyśl, Przemyśl
Narodowy Instytut Dziedzictwa en
photo

Twierdza Przemyśl uznawana jest za jedną z największych twierdz europejskich z okresu I wojny światowej. Zachowane została do dzisiaj jej wielkoprzestrzenne założenie kompozycyjno-krajobrazowe oraz w znacznej części poszczególne elementy tworzące trzy pierścienie fortyfikacji stałych, relikty fortyfikacji polowych, systemu dróg fortecznych oraz liczne obiekty zaplecza, np. koszary wojskowe, dawny szpital garnizonowy, siedziby sztabów. Całość założenia tworzy zabytkowy krajobraz warowny rozlokowany wokół Przemyśla z systemem zieleni maskującej, połączony z malowniczym krajobrazem przyrodniczym Pogórza Przemyskiego oraz doliny Sanu i Wiaru. 

Twierdza Przemyśl była budowana etapami, od 1854 r. aż do wybuchu I wojny światowej. O jej budowie zadecydowały ważne wydarzenia historyczne, związane z wojną krymską, w której Austria zajęła nieprzychylne stanowisko wobec Rosji. Poszczególne etapy budowy twierdzy realizowano wraz z rozwojem architektury militaris, której wzorcem była austrowęgierska szkoła fortyfikacji. Dzieła obronne powstające w ramach tej szkoły należały do najnowocześniejszych w Europie. W odróżnieniu do innych ówczesnych systemów charakteryzowały się dużą różnorodnością form i typów poszczególnych obiektów, uzależnionych od ukształtowania terenu. Inną cechą świadczącą o nowoczesności przemyskich fortyfikacji, było użycie na dużą skalę stanowisk pancernych: obrotowych wież uzbrojonych w działa, moździerze i haubice, wież obserwacyjnych oraz stałych działobitni ukrytych w kazamatach tradytorów i kaponier za pancernymi płytami. W przemyskich fortach zamontowano sześć, najnowocześniejszych w tym czasie na świecie instalacji obronnych – wysuwano-obrotowych wież pancernych typu Senkpanzer z szybkostrzelnymi armatami 8 cm. Cztery stanowiska tych wież zachowały się do dzisiaj w forcie XI „Duńkowiczki”.

Twórcami dzieł obronnych twierdzy byli absolwenci Akademii Inżynierii Wojskowej w Wiedniu: Daniel von Salis Soglio, Anton Werner, Moritz Josef von Brunner, polski inżynier Julian von Roszkowski (który w latach 1890-1897 pełnił funkcję komendanta twierdzy) oraz Hermann Kusmanek von Burgneustädten, ostatni komendant, który dowodził obroną twierdzy podczas dwóch oblężeń.

W czasie I wojny światowej twierdza przeżyła trzy oblężenia. W pierwszym Rosjanie bezskutecznie próbowali ją zdobyć szturmem, ponosząc kolosalne straty. W kolejnym twierdza została przez Rosjan zablokowana, lecz nie udały się próby jej przebicia. Ciężka zima 1915r., wycieńczenie załogi głodem i chorobami spowodowały, że ostatni komendant zdecydował się poddać twierdzę. Przed poddaniem wysadzono w powietrze najistotniejsze elementy obronne fortów i magazyny amunicyjne, zniszczono też uzbrojenie. Podczas trzeciego oblężenia w maju 1915 r. po gwałtownym szturmie, całość Twierdzy Przemyśl została odbita z rąk rosyjskich.

Krajobraz warowny Twierdzy Przemyśl oraz poszczególne obiekty forteczne stanowią dziś materialne świadectwa walk toczonych w początkowym okresie Wielkiej Wojny – w latach 1914-1915. Są to przede wszystkim cmentarze wojenne, z których dwa największe i najbardziej monumentalne zlokalizowane są w obrębie wewnętrznego pierścienia fortyfikacji. Pochowano w nich tysiące żołnierzy wielu narodowości, którzy polegli podczas 3 oblężeń twierdzy. Poszczególne forty oraz fortyfikacje polowe noszą ślady ostrzału ciężkiej artylerii oraz wysadzenia w powietrze przed kapitulacją w drugim oblężeniu.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budownictwo obronne
  • Chronologia: 1914 - 1918
  • Forma ochrony: Pomnik Historii
  • Adres: Przemyśl
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. Przemyśl, gmina Przemyśl
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy