Stary Sącz - zespół staromiejski wraz z klasztorem sióstr Klarysek, Stary Sącz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Stary Sącz - zespół staromiejski wraz z klasztorem sióstr Klarysek

Stary Sącz

photo

Stary Sącz to miasto o ciągłości historycznej nieprzerwanej od czasów panowania dynastii Piastów. Najcenniejszą wartością miasta jest obecność w jego przestrzeni i historii klasztoru Sióstr Klarysek ufundowanego przez księżną Kingę z węgierskiego rodu Arpadów - żonę księcia Bolesława Wstydliwego, której postać wpisała się w dzieje miasta, obrosła legendami i stała się religijnym i kulturowym symbolem dla całego regionu. Szczególnym walorem Starego Sącza jest także doskonale zachowana struktura urbanistyczna oraz cenne zabytki architektury sakralnej i mieszkalnej. Dawne i kultywowane współcześnie kontakty z Węgrami ogniskujące się w Starym Sączu stanowią ważne świadectwo historycznego i kulturowego sąsiedztwa.

Miasto wraz z klasztorem odznacza się wybitnymi walorami krajobrazowymi. Jest modelowym przykładem związku zespołu sakralnego z miastem. Pod względem owej relacji funkcjonalno–kompozycyjnej należy do najlepiej zachowanych przykładów w Polsce.

Stary Sącz został założony w centrum Kotliny Sądeckiej, w widłach Dunajca i Popradu. W 1257 r. Bolesław Wstydliwy nadał księżnej Kindze Stary Sącz i Ziemię Sądecką. Księżna inicjowała rozwój sieci osadniczej regionu, a w 1280 r. po śmierci męża ufundowała klasztor sióstr klarysek przekazując zakonowi w posiadanie ziemię sądecką wraz z Sączem, w którym osiadła. W późniejszych latach stabilność fundacji dla klarysek i miasta zapewniały kolejne reprezentantki dynastii Piastów osiadłe w Sączu – królowa Jadwiga, wdowa po Władysławie Łokietku i Konstancja, siostra Kazimierza Wielkiego. Ksieni Konstancja nadała miastu w 1357 r. prawo magdeburskie, a król Kazimierz Wielki - prawo wolnego handlu solą na Spiszu. Gotycki zespół klasztorny klarysek rozbudowywano w XIV i XV w. i obwarowano. Za sprawą klasztorów klarysek i franciszkanów (nieistniejącego) Stary Sącz stał się znaczącym centrum kultury. Po rozbiorach, dobra klarysek zostały przez Austriaków przejęte i rozsprzedane. W 1795 r. pożar strawił miasto. Zniknął wówczas ratusz oraz drewniana zabudowa mieszczańska. Przy odbudowie domów, zachowanych w dużym stopniu do dzisiaj, preferowano konstrukcje murowane. Są to budynki parterowe, drewniane i murowane, o skromnych cechach stylowych barokowo–klasycystycznych, bądź tradycyjnych, bez wyraźnych cech stylowych. Po zakończeniu II wojny światowej miasto trwało na uboczu rozwoju sąsiedniego Nowego Sącza.

Do najcenniejszych, znaczących w skali ponadregionalnej, należą wartości architektoniczne zespołu klasztornego Sióstr Klarysek z gotyckim kościołem klasztornym, nowożytną zabudową klasztorną oraz zespołem fortyfikacji. Kompletność założenia, czytelność i jakość nawarstwień historycznych stawiają zespół klasztorny Sióstr Klarysek w Starym Sączu w rzędzie najcenniejszych założeń klasztornych w kraju. Wielką wagę mają też zbiory dzieł sztuki zgromadzone w klasztorze. Wyróżnienia wymagają gotyckie obrazy tablicowe, średniowieczna rzeźba, doskonałe przykłady malarstwa sakralnego doby sarmatyzmu oraz szeroki pod względem chronologicznym wybór rzemiosła artystycznego. Potwierdzeniem rangi historycznej i dokumentalnej zespołu są zachowane klasztorne zbiory biblioteczne, archiwalia i dokumenty życia monastycznego, w tym cenne zapisy nutowe śpiewów i muzyki kościelnej.

Stary Sącz powstał na planie owalnicowym w okresie pierwszej lokacji z XIII w. Był to typowy plan dla ówczesnych osad targowych. W XIV w., w związku z drugą lokacją na prawie niemieckim, na układ owalnicowy nałożono rozplanowanie szachownicowe typowe dla prawa magdeburskiego. Obecnie, widoczna w tkance miasta wyraźna dwufazowość jest doskonałym dokumentem średniowiecznej urbanistyki i daje rzadką okazję do obserwowania etapów rozwoju układu przestrzennego średniowiecznego miasta z czytelnym do dziś planem owalnicowym unikatowym w skali kraju.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: układ urbanistyczny
  • Chronologia: 1257 r.
  • Forma ochrony: Pomnik Historii
  • Adres: Stary Sącz
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. nowosądecki, gmina Stary Sącz - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy