Historia obiektu

Powstanie założenia ogrodowego związane jest z obecnością na wskazanym terenie zamku. Nie są jednak znane szczegółowe informacje, od którego momentu rezydencji zaczęły towarzyszyć komponowane formy zieleni. Można jednak domniemywać, że pierwotnie przy zamku (lub w jego sąsiedztwie) znajdował się ogród ozdobny, który posiadał cechy założenia geometrycznego. Przekształcenie go w park mogło mieć miejsce około 1. połowy XIX w. Przypuszczalnie w 2. połowie XIX w. wspomniany obiekt przybrał natomiast postać założenia swobodnego. Autorem powstałego wówczas programu zagospodarowania terenu mógł być Herman Moebius – główny inżynier pracujący dla hrabiego Renarda. Następne przekształcenie założenia nastąpiło w 1. połowie XX w., kiedy to wchodzące w jego skład północno-wschodnie fragmenty terenu przekazano pod budowę kościoła. Jednocześnie w tym czasie do parku przyłączono część obszaru, znajdującego się od południowo-wschodniej strony. W wyniku tych działań dokonano zmiany jego powierzchni.

Kolejne zmiany w obrębie założenia przeprowadzono po zakończeniu II wojny światowej. Wtedy to wyburzono mur wyznaczający uprzednio zasięg parku, w wyniku czego stał się on całkowicie dostępny dla odwiedzających. W 2. połowie XX w. na terenie zespołu powstał amfiteatr. W tym samym okresie, w bezpośrednim sąsiedztwie zamku (w kierunku północnym i południowym względem niego) wybudowano kompleks sportowy (zespół basenów i boisk) oraz halę (tzw. Pałac lub Stadion Zimowy). W południowym fragmencie usytuowano plac zabaw, a tuż obok wspomnianej hali sportowej – skatepark. Na skutek tych działań, w terenie nastąpiło zniekształcenie i zatarcie poszczególnych wnętrz ogrodowych oraz powiązań widokowych, występujących między rezydencją, a parkiem.

Opis

Założenie parkowe zwane dzisiaj Pakiem Sieleckim lub Parkiem Renardowskim (wcześniej także Parkiem Mauvego), położone jest w centralnej części Sosnowca, w dzielnicy Sielec. Jego obecne granice wyznaczają: ul. 3 Maja (od północy), ul. Zamkowa (od wschodu), koryto rzeki Czarnej Przemszy (od zachodu) oraz współczesna zabudowa (od południa).

Powierzchnia parku obecnie wynosi ok. 12 ha. Jego powstanie, a następnie rozbudowa i rozwój związane zostały z tzw. Zamkiem Sieleckim. Początki istnienia samej rezydencji datowane są na ok. początek XVII w. Nie wiadomo jednak, czy już wtedy towarzyszyło jej założenie zieleni. Nie zachowały się bowiem materiały z tego okresu, odnoszące się do form komponowanej roślinności. W XIX w. obiekt zaczął być natomiast przekształcany w park o cechach swobodnych (wcześniej, w sąsiedztwie zamku mógł bowiem znajdować się ogród geometryczny).

We wskazanym okresie, w kierunku zachodnim względem zamku występowały ścieżki o prostokreślnym przebiegu, przechodzące następnie w teren ukształtowany w sposób nawiązujący do naturalnych rozwiązań (układ swobodny). W sąsiedztwie rezydencji znajdowały się także dwa stawy, które zasilano wodą pochodzącą z Czarnej Przemszy, doprowadzaną do nich za pomocą kanałów. Z zamkiem związane były również zabudowania folwarczne. W ich obrębie, od północy znajdował się przypuszczalnie ogród użytkowy, z czasem przekształcony w sad, a następnie w ogród ozdobny. Obiekt ten sąsiadował z parkiem.

W 2. połowie XIX w., zapewne z inicjatywy hrabiego Andrzeja Renarda – ówczesnego właściciela majątku Sielec, dokonano ostatecznego przekształcenia obiektu w park, w stylu swobodnym. Do ówczesnej koncepcji projektowej włączono zastane naturalne warunki (teren w rozlewisku Czarnej Przemszy) oraz zaadaptowano uprzednio wprowadzoną do obiektu roślinność, uzupełniając ją o nowe nasadzenia (w tym egzemplarze pochodzące z zagranicznych szkółek).

Na przełomie XIX i XX w. dokonano kolejnej zmiany w obrębie parku. Ich pomysłodawcą został Ludwik Mauve – generalny dyrektor Gwarectwa „Hrabia Renard” (kolejnego właściciela obiektu). Powstałe w wyniku przywołanych prac założenie, charakteryzowało się swobodnie rozplanowanym układem komunikacyjnym oraz wnętrzami krajobrazowymi, utworzonymi przy użyciu umiejętnie zastosowanych form roślinności – takich jak np. grupy drzew i krzewów. Za ich pomocą wyznaczono zasięg polan oraz wzajemne powiązania widokowe. W północnej części zachowano staw. Zmian dokonano także w bezpośrednim otoczeniu zamku. Przy istniejących tam wieżach posadzono grupy drzew i krzewów, powodując w ten sposób częściowe przysłonięcie wjazdu na jego dziedziniec.

Zasięg obiektu wyznaczało wtedy: od zachodu koryto Czarnej Przemszy, od północy teren związany z majątkiem (browar i młyn), od wschodu folwark i obszar zajęty przez kopalnię, a od południa zabudowania wsi Sielec. W 1. połowie XX w. północne fragmenty parku uległy zmniejszeniu, w wyniku przekazania ich pod budowę kościoła w Nowym Sielcu. W części południowo-wschodniej założenia z czasem wzniesiono wille dla kierowników kopalni. W południowym fragmencie usytuowano z kolei restaurację oraz miejsce dla orkiestry. Całość otoczono murem, a wstęp na teren parku możliwy był po okazaniu specjalnych biletów wejściowych. Na początku XX w., na cześć dyrektora Mauvego park nazywano jego nazwiskiem.

Następne zmiany w wyglądzie obiektu miały miejsce po zakończeniu II wojny światowej. Zburzono wówczas mur wyznaczający granice parku. W wyniku tego działania obiekt stał się dostępny dla wszystkich odwiedzających go osób i zaczął pełnić funkcję zielni miejskiej (zachowaną do dziś). W 2. połowie XX w. otwarto wybudowany w południowo-zachodniej części amfiteatr. Usytuowano go w obrębie wzgórza. W okresie tym, w miejscu istniejącego stawu wybudowano też kompleks sportowy, jak również halę sportową (nazwaną początkowo Pałacem Zimowym, a potem Stadionem Zimowym). Obecnie na terenie parku odnaleźć można również plac zabaw, skatepark oraz elementy małej architektury (jak np. ławki, słupy oświetleniowe, stoliki do gry w szachy) i współczesne artefakty (m.in. rzeźby przedstawiające postaci zasłużone dla miasta Sosnowca). Budowa przywołanych obiektów, głównie związanych z infrastrukturą sportową przyczyniła się do zatarcia i zniekształcenia historycznych wnętrz krajobrazowo-ogrodowych.

Pod względem doboru gatunkowego, w założeniu spotyka się głównie drzewa, takie jak: Acer (klon), Aesculus (kasztanowiec), Fraxinus (jesion), Populus (topola), Robinia pseudoacacia (robinia akacjowa), Salix (wierzba) oraz Tilia (lipa). Historycznie nasadzenia mogły uzupełniać także rośliny zaliczane np. do rodzaju Magnolia sp. (magnolia), Picea sp. (świerk) czy Rhododendron sp. (różanecznik).

Park dostępny jest przez cały rok.

Autor noty: Opr. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach,16-04-2024 r.