Historia

Żydzi w Siemiatyczach pojawili się już zapewne w końcu XVI wieku sprowadzeni przez ówczesną właścicielkę dóbr Katarzynę z Tęczyńskich żonę Jerzego Olelkowicza, księcia słuckiego. W końcu następnego stulecia posiadali już własną gminę (kahał). W 1765 roku kahał siemiatycki liczył 1895 osób zamieszkujących w Siemiatyczach, Drohiczynie i okolicznych wsiach. W samych Siemiatyczach mieszkało wówczas 1015 starozakonnych. W 2. połowie XVIII wieku właścicielką miasta została słynna Anna z Sapiehów Jabłonowska (zmarła w 1800 roku), która przebudowała Siemiatycze organizując tu wspaniałą magnacką rezydencję i przemieniając miasteczko w tętniący życiem ośrodek gospodarczy i kulturalny tzw. państwa siemiatyckiego. Synagogę wybudowano po pożarze miasta w 1797 roku zapewne według projektu sławnego architekta Szymona Bogumiła Zuga wykonanego w 1777 roku. Mimo straszliwych zniszczeń podczas powstania styczniowego (bitwa siemiatycka) synagoga jako jeden z nielicznych budynków ocalała. Spis rosyjski z 1897 roku wykazał w mieście 4638 Żydów co stanowiło 75 procent wszystkich mieszkańców. Podczas II wojny światowej, gdy Żydów wywieziono do obozu zagłady w Treblince synagoga pełniła rolę magazynu na mienie pożydowskie. Po wojnie były tu różne składy i magazyny. W latach 1959-1964 prowadzono prace remontowe, które przekształciły wnętrza i zatarły częściowo cechy stylowe obiektu dostosowując go na potrzeby Domu Młodzieżowego. W synagodze mieści się obecnie Siemiatycki Ośrodek Kultury.

Opis

Synagoga usytuowana w południowo-zachodniej części miasta przy ul. Zaszkolnej 1 w odległości około 100 metrów od dawnego rynku, na terenie dawnego cmentarza żydowskiego, zniesionego w 1777 roku przy wytyczaniu ul. Pałacowej. Obiekt klasycystyczny, orientowany, na rzucie prostokąta, poprzedzony prostokątnym przedsionkiem. Prostopadłościenna bryła synagogi nakryta dachem czterospadowym. Murowana z cegły, tynkowana, kryta blachą. Elewacje od dwóch kondygnacjach okien częściowo zamurowanych, zwieńczone belkowaniem. Otwory okienne prostokątne w tynkowych opaskach. Wnętrze trzynawowe, halowe z filarami połączonymi półkolistymi łukami.

Obiekt dostępny dla zwiedzających.

Oprac. Tomasz Rogala, OT NID w Białymstoku, 15.12.2014 r.