osada, Rzepcze
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

osada

Rzepcze

900-750 r. p.n.e.
photo

Osada obronna ludności kultury łużyckiej w m. Rzepcze (d. Głogówek), stanowisko 14 (AZP 96-36/7) datowane jest na późną epokę brązu (V okres), czyli ok. 900-750 r. p.n.e. Zabytek należy do bardzo rzadkich reliktów grodów z przełomu epoki brązu i żelaza. Na terenie naszego kraju tego rodzaju stanowisk archeologicznych jest jedynie ok. 70., natomiast na obszarze obecnego woj. opolskiego jest ich zaledwie kilka. Grodzisko w m. Rzepcze jest dobrze zachowane, a przeprowadzone badania archeologiczne dowiodły, że na stanowisku zalegają nawarstwienia kulturowe i obiekty archeologiczne, które zawierają liczne zabytki ruchome, głównie fragmenty ceramiki. Grodzisko posiada czytelną w krajobrazie formę terenową. Zabytek jest bezcennym reliktem i źródłem do poznania pradziejów ziem polskich.

Usytuowanie i opis

Zabytek znajduje się ok. 1,8 km na północ od rynku w Głogówku i ok. 1,5 km na południe od m. Rzepcze – 200 m na zachód od drogi łączącej obie miejscowości. Stanowisko położone jest na bardzo wyraźnie wyeksponowanym cyplu wysokiej i stromej terasy nadzalewowej. Cypel ten wznosi się nad doliną rz. Osobłogi, na jej prawym brzegu. Obszar stanowiska porasta las.

Położona na cyplu osada obronna w planie ma kształt nieregularny, w dużym przybliżeniu „ósemkowaty”. Powierzchnia stanowiska, z wałem i fosą, wynosi ok. 0,65 ha, natomiast przestrzeń użytkowa osady miała ok. 0,5 ha. Wymiary grodziska: długość ok. 135 m, szerokość ok. 60 m. Osada ufortyfikowana była bardzo prosto. Najbardziej czytelnym elementem założenia obronnego jest obecnie głęboka fosa, która znajduje się od strony wschodniej stanowiska i która skutecznie odcina cypel zwiększając jego walory obronne. Fosa biegnie lekkim łukiem, ma długość ok. 100 m i głębokość ok. 2,2 m (pierwotnie miała głębokość 4-4,5 m). Po obu stronach fosy znajdują się słabo już widoczne relikty wałów obronnych.

Historia

Pradziejowa osada obronna funkcjonowała w późnej epoce brązu (V okres), czyli od ok. 900 r. p.n.e. do ok. 750 r. p.n.e., a wzniesiona i zamieszkiwana była przez ludność tzw. kultury łużyckiej.

W późnej epoce brązu zaczęto wznosić fortyfikacje na znacznych terenach Europy Środkowej i Zachodniej. Genezę tego zjawiska upatruje się w zwiększeniu gęstości zaludnienia, któremu towarzyszył proces terytorializacji oraz w narastającym zagrożeniu zewnętrznym związanym zwłaszcza z tzw. horyzontem kimmeryjskim. Horyzont ten łączy się z najazdami koczowniczej ludności nadczarnomorskich stepów, a datowany jest na IX w. p.n.e.

W 1976 r. na stanowisku przeprowadzono wykopaliska archeologiczne, które wykazały, że w literaturze przedmiotu błędnie identyfikowano zabytek z późnośredniowiecznym grodem kasztelańskim wzmiankowanym w 1297 r.

Stan i wyniki badań

W 1976 r. Klemens Macewicz, Sylwia Wuszkan i Krzysztof Spychała przeprowadzili na stanowisku badania archeologiczne. Zarejestrowali ślady dwóch budynków mieszkalnych i odkryli sześć jam gospodarczych ludności kultury łużyckiej z późnej epoki brązu. Jednoznacznie stwierdzili, że zabytek ma metrykę pradziejową, a nie średniowieczną.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Michał Bugaj, OT NID w Katowicach, 07.03.2018 r.

Bibliografia

  • Blajer W., Epoka brązu i okres halsztacki, [w:] Tomczak E. (red.), Archeologia Górny Śląsk, Katowice 2013;
  • Bugaj M., Grodziska w zasobach dziedzictwa archeologicznego kraju – uwagi na temat wartości, rozpoznania, ochrony i zarządzania tego rodzaju zabytkami, [w:] G. Szczurek, A. Różański (red.), Grodzisko z wczesnej epoki żelaza i wczesnego średniowiecza w Grodzisku, gm. Pleszew, woj. wielkopolskie, Poznań 2013;
  • Gediga B. (red.), Studia nad grodami epoki brązu i wczesnej epoki żelaza w Europie Środkowej, Wrocław 1989;
  • Gedl M., Kultura łużycka na Górnym Śląsku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1962;
  • Niesiołowska-Wędzka A., Początki i rozwój grodów kultury łużyckiej, Warszawa-Wrocław-Kraków-Gdańsk 1974;
  • Niesiołowska-Wędzka A., Procesy urbanizacyjne w kulturze łużyckiej w świetle oddziaływań kultur południowych, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989;
  • Kaźmierczyk J., Macewicz K., Wuszkan S. Studia i materiały do osadnictwa Opolszczyzny wczesnośredniowiecznej, Opole 1977.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: osada
  • Chronologia: 900-750 r. p.n.e.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Rzepcze
  • Lokalizacja: woj. opolskie, pow. prudnicki, gmina Głogówek - obszar wiejski
  • Właściciel praw autorskich do opisu: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy