Historia

Kościół ewangelicko-augsburski parafialny im. Piotra i Pawła, zbudowany został w 1796 r. według projektu cenionego architekta Samuela Fryderyka Ilgnera, na miejscu wcześniejszej modlitewni ewangelickiej z 1791 r. W 1875 r. do kościoła od strony wschodniej dobudowano wieżę i przebudowano dach. W okresie wojennym dach świątyni uległ zniszczeniu i w 1952 r. został odbudowany. W 1960 r. z uwagi na zły stan poszycia wieży kościoła oraz wyprawy tynkarskiej elewacji, przeprowadzono ich remont. W 1964 r. ogrodzenie od strony ul. Klasztornej przekształcono. W 2001 r. przeprowadzono kompleksowy remont elewacji kościoła.

Opis obiektu

Kościół ewangelicko-augsburski usytuowany jest w południowej części śródmieścia Rybnika, przy skrzyżowaniu ulic Miejskiej i Klasztornej. Świątynia położna jest w południowo-wschodnim narożniku działki, ogrodzonej historycznym murem od strony ulic Miejskiej i Klasztornej. W zachodniej części działki mieści się dawny cmentarz kościelny oraz zieleń wysoka.

Korpus kościoła wzniesiony jest w stylu klasycystycznym, natomiast dobudowana w późniejszym czasie wieża w stylu neoromańskim. Świątynia jest murowana, otynkowana wzniesiona na planie prostokąta, o bryle zwartej, z czworoboczną, pięciokondygnacyjną wieżą od strony północnej. Korpus nakrywa dach dwuspadowy, a wieżę hełm ostrosłupowy.

Fasada, podkreślona pięciokondygnacyjną wieżą, jest podzielona gzymsem kordonowym powyżej pierwszej kondygnacji, a w partii wieży gzymsem powyżej czwartej kondygnacji. W przyziemiu wieży usytuowany jest otwór wejściowy, zamknięty łukiem pełnym. Ściany wieży są jednoosiowe, do poziomu czwartej kondygnacji artykułowane niewielkimi otworami, doświetlającymi klatkę schodową, w ostatniej kondygnacji dużymi, półkoliście zamkniętymi otworami okiennymi, opatrzonymi drewnianymi żaluzjami. Wieżę, w częściach bocznych powyżej poziomu dachu, ujmują schodkowe szczyty w narożnikach, zwieńczone pinaklami.

Elewacje boczne (wschodnia i zachodnia) są pięcioosiowe, dzielone kompozycyjnie gzymsem kordonowym (przerwanym w miejscach występowania otworów okiennych) i wieńczącym. W elewacji wschodniej, w środkowej osi, usytuowany jest odcinkowo zamknięty otwór drzwiowy, podkreślony owalnym oknem. Pozostałe otwory okienne są wydłużone, jednorodne i zamknięte łukiem pełnym. Artykulacja elewacji zachodniej jest zasadniczo analogiczna jak wschodniej, za wyjątkiem dodatkowej osi od strony południowej, mieszczącej wtórny otwór drzwiowy. Elewacja tylna (południowa) o podziałach kompozycyjnych analogicznych jak elewacje boczne, posiada dodatkowo w partii szczytowej niewielkie, półkoliście zamknięte otwory doświetlające w formie triforium, osadzone na wspólnym gzymsie podokiennym.

Stolarka drzwiowa głównego wejścia jest jednoskrzydłowa, w konstrukcji ramowo-płycinowej. Drzwi wejścia bocznego od strony wschodniej są drewniane, dwuskrzydłowe o analogicznej konstrukcji.

Wnętrze kościoła jest salowe, czteroprzęsłowe, z emporami obiegającymi wnętrze z trzech stron. Empory wsparte są na murowanych, wielobocznych słupach, przechodzących w czworoboczne o toskańskich kapitelach. Balustrada empor jest drewniana, w konstrukcji ramowo-płycinowej. W przęśle od strony północnej mieści się chór muzyczny. Ściany wnętrza są rozczłonkowane szerokimi lizenami. W wyposażeniu kościoła na szczególną uwagę zasługują ołtarz typu ambonowego, otoczony metalowym ogrodzeniem, drewniane ławki z około połowy XIX w., organy, chrzcielnica oraz trzy kandelabry. W kościele częściowo zachowała się historyczna, jednoskrzydłowa stolarka drzwiowa w konstrukcji ramowo-płycinowej.

Teren kościoła od strony ul. Miejskiej zamyka ceglano-metalowe ogrodzenie, złożone z przęseł, bramy i furtki w części południowej. Trzon konstrukcji ogrodzenia stanowią czworoboczne słupki z czerwonej cegły, zwieńczone czterospadowymi daszkami. Między słupami przęseł wykonana jest ceglana podmurówka. Przęsła i dwuskrzydłowe bramy wypełnione są pionowymi, metalowymi prętami, zakończonymi trójliściem. Ogrodzenie od strony ul. Klasztornej jest w pełni murowane, wzniesione z czerwonej cegły, częściowo otynkowane, składa się z regularnych przęseł wyznaczonych czworobocznymi słupkami nakrytymi niskimi czterospadowymi daszkami. Murowane przęsła nakrywają jednospadowe daszki utworzone z ceglanej rolki. 

Obiekt o ograniczonym dostępie.

Autor noty: Oprac. Dorota Bajowska, Oddział Terenowy NID w Katowicach, 04.2024 r.