Tworzy wraz z budynkiem willi przy ul. Pocztowej 4 reprezentacyjną pierzeję ul. Pocztowej.

Historia

Na budowę pierwszej Stacji Pocztowej w Rybniku miało wpływ położenie miasta na ważnym szlaku komunikacyjnym łączącym Kraków z Wrocławiem. W 1843 r. w prężnie rozwijającym się mieście powstała Stacja Pocztowa przekształcona w 1850 r. w Ekspedycję Pocztową z siedzibą w budynku przy obecnej ul. 3 Maja 11 przy której funkcjonowała stacja telegraficzna. W 1876 r. rybnicką Ekspedycję Pocztową przekształcono w Urząd Pocztowy. Obecny gmach poczty został wzniesiony w latach 1902—1905 w stylu neorenesansu północnego dla pruskiej Poczty Królewskiej. Budynek powstał w niedalekiej odległości od rynku na niezabudowanym placu. Z czasem obiekt został nieznacznie rozbudowany od strony północnej. W budynku oprócz urzędu pocztowego mieściły się apartament naczelnika poczty i mieszkania służbowe. W okresie międzywojennym w gmachu poczty mieściła się również Pocztowa Kasa Oszczędności, kabina telefoniczna oraz paczkarnia. Na tyłach paczkarni powstał plac oraz rampa załadunkowa. Budynek przeszedł gruntowny remont na początku XXI w. W 2022 r. wymieniono poszycie dachu.

Opis obiektu

Gmach jest narożny, wolnostojący usytuowanym na południe od Rynku w obrębie prostokątnej działki zbliżonej do trapezu położnej w południowo-wschodniej części kwartału zabudowy ograniczonej ulicami: od strony wschodniej ul. Wojciecha Korfantego, od strony południowej i zachodniej ul. Pocztową, od strony północnej ul. Raciborską. Do budynku od strony zachodniej przylega współczesna dobudówka na rzucie prostokąta. Budynek elewacjami reprezentacyjnymi skierowany jest w stronę ulic Pocztowej i W. Korfantego. Teren działki od strony południowo-zachodniej i wschodniej ograniczony jest ogrodzeniem składającym się z ceglanych słupów na podmurówce o przęsłach metalowej konstrukcji. Od strony północnej ogrodzenie jest murowane z prostopadłościennymi słupkami zwieńczonymi dwuspadowymi daszkami. Wjazd na podwórze pocztowe prowadzi od strony południowo- zachodniej i przez bramę od strony wschodniej.

Budynek historyzujący z jest dwuskrzydłowy założony na planie litery „L”. Bryła jest jednopiętrowa, podpiwniczona z użytkowym poddaszem, urozmaicona parą ryzalitów w reprezentacyjnych elewacjach od strony wschodniej i południowej, w tym od strony frontowej ryzalitem pozornym zaakcentowanym wysoką facjatą z formie szczytu. Narożnik budynku od strony południowo-wschodniej jest ścięty. W narożniku usytuowano wykusz z niską wieżyczką. Całość nakrywają dachy dwu- i wielospadowy oraz pulpitowy, wykusz hełm cebulasty. W połaciach frontowych usytuowano lukarny kryte daszkami trójspadowymi zwieńczonymi szpicem z kulą. Poszycie dachu wykonano z dachówki karpiówki w układzie na podwójną koronkę. Elewacje opracowano za pomocą cegły przy użyciu kamienia, ceglanych kształtek oraz w tynku (elewacja tylna). Wszystkie otwory okienne elewacji są odcinkowo zamknięte opatrzone kamiennymi podokiennikami.

Elewacja frontowa jest jedenastoosiowa, asymetryczna z ryzalitem obejmującym osie od czwartej do szóstej. Podział kompozycyjny wyznaczają gzymsy cokołowy oraz wieńczący wyłamany w przebiegu występowania ryzalitu. Elewację, w środkowej osi ryzalitu na poziomie pierwszego piętra urozmaica balkon na planie prostokąta, o metalowej, ażurowej balustradzie. W przyziemiu, w środkowej osi ryzalitu usytuowany jest główny otwór wejściowy zamknięty łukiem ostrym wpisany w głęboką rozglifioną wnękę.  Ryzalit wieńczy szczyt o wykroju wklęsło-wypukłym artykułowany otworami okiennymi w formie triforium. W poziomie dachu rozmieszczono regularnie niewielkie, dwuosiowe lukarny z prostokątnymi otworami okiennymi.

Elewacja narożna artykułowana jest pięciobocznym, trójosiowym, dwukondygnacyjnym wykuszem osadzonym na rozbudowanej, kielichowej podstawie licowanej kamienną okładziną. Drugą kondygnację wykusza w formie wieżyczki wieńczy hełm cebulasty.

Elewacja reprezentacyjna od strony ul. Pocztowej w przyziemiu jest sześcioosiowa, asymetryczna ze skrajnie usytuowanym ryzalitem mieszczącym klatkę schodową o zmiennej ilości osi w zależności od kondygnacji. Ryzalit jest nieznacznie wniesiony powyżej linii dachu i zamknięty osobnym gzymsem wieńczącym. Otwór wejściowy usytuowany w pierwszej osi ryzalitu jest odcinkowo zamknięty, wpisany we wnękę o analogicznym wykroju wspólną dla otworów okiennych wyższej kondygnacji w postaci biforium. Okna ostatniej kondygnacji występują w formie triforium. Otwory okienne ryzalitu usytuowane są w połowie wysokości kondygnacji. Podział kompozycyjny elewacji poza ryzalitem i sposób jej opracowania jest analogiczny do elewacji od strony ul. W. Korfantego.

Na dekorację architektoniczną elewacji reprezentacyjnych składają się: gzymsy cokołowy i wieńczący, masywna konsola balkonu zdobiona dekoracją roślinno-kwiatową, półkolisty naczółek szczytu wypełniony zdobieniem z motywem muszli, kamienne obramienia szczytu podkreślone wolutami i kulami, dekoracja malarska w postaci godła Polski.

Elewacja boczna od strony północnej jest trójosiowa, symetryczna z prostokątnym otworem drzwiowym usytuowanym w trzeciej osi na poziomie przyziemia poprzedzonym kilkustopniowym podestem opatrzonym balustradą. W środkowej osi na poziomie pierwszego piętra usytuowany jest balkon o prostokątnej podstawie wsparty na metalowych filarach i skomunikowany z parterem dwubiegowymi łamanymi schodami z podestem konstrukcji żelbetowej. Schody i balkon opatrzone są metalową balustradą.

Elewacja tylna jest otynkowana, ośmioosiowa. Wszystkie otwory okienne są jednorodne w ramach kondygnacji, zamknięte odcinkowo. Okna na poziomie pierwszego piętra są okratowane.

Drzwi wejściowe w elewacji frontowej od strony ul. W. Korfantego są drewniane, klepkowe, dwuskrzydłowe z nadświetlem zamkniętym łukiem ostrym wypełnionym szczeblinami w układzie krzyżowym. Skrzydła zdobi płaskorzeźbiona dekoracja snycerska z elementami kwiatowymi w stylu secesyjnym i kutą klamką. Stolarka drzwi w skrzydle południowym jest dwuskrzydłowa konstrukcji ramowo-płycinowej z płycinami górnymi o łukowym wykroju dzielonymi szczeblinami w układnie krzyżowym. W drzwiach zachowały się metalowe okucia i zasuwa.

Stolarka okienna jest wtórna zrekonstruowana z zachowaniem historycznych wymiarów, kształtów i podziałów.

Część pomieszczeń zachowała pozostałości historycznego wystroju. W hali głównej poczty – sali operacyjnej – zachowały się metalowe kolumny o dekoracyjnych głowicach.  W sieni ze schodami wyrównawczymi zachowana jest kamienna okładzina ścian. W klatce schodowej usytuowanej w skrzydle południowym mieszczą się dwubiegowe schody murowanej konstrukcji o stopnicach i podstopnicach obłożonych lastriko opatrzone metalową, prętową balustradą dekorowaną esownicami z drewnianym profilowanym pochwytem zakończonym wolutami.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Obiekt dostępny.

Autor noty: Dorota Folan, Oddział Terenowy NID w Katowicach, 10.2024 r.