Historia

Pierwotna świątynia (przetrwało z niej ceglane prezbiterium) powstała zapewne około połowy XIII wieku z fundacji Awdańców, ówczesnych właścicieli wsi. Pierwsza wzmianka o funkcjonującej przy niej parafii pochodzi z 1326 roku. Prawdopodobnie w 1330 roku i około 1360 roku w prezbiterium wykonano polichromie (zachowane szczątkowo). W 1439 roku Mikołaj Miroński i Piotr Rosznicki wystawili akt erekcyjny parafii. W dokumencie tym zobowiązali się wznieść nowy, murowany kościół, czego jednak szybko nie uczyniono, skoro w Liber Beneficiorum z lat 1470-1480 Jan Długosz opisuje go jako drewniany z kamiennym chórem. Przypuszcza się, na podstawie czasu powstania polichromii z nawy, że gruntowna przebudowa budowli nastąpiła dopiero w 1. połowie XVI wieku. Wówczas to do romańskiego prezbiterium dostawiono kamienny korpus nawowy, kaplicę i zakrystię. W 1570 roku świątynię przejęli arianie. W 1590 roku ponownie znalazła się w rękach katolików. W tym też roku po raz pierwszy odnotowano w źródłach istnienie przy niej kaplicy św. Jakuba Apostoła i drewnianej dzwonnicy. W 1667 roku w kościele wzięli ślub Anna Remiszewska-Łącka i Jan Chryzostom Pasek. Około 1774 roku przeprowadzono jego gruntowny remont. Około 1782 roku zbudowano przy nim ceglaną kruchtę. W 1818 roku dzwonnica była w tak złym stanie technicznym, że przed 1831 roku w jej miejsce wystawiono nowy drewniany obiekt. Na początku XX wieku powiększono kaplicę. W 1936 roku odkryto w prezbiterium gotyckie malowidła. W 1937 roku sufragan kielecki biskup Franciszek Sonik koronował obraz Matki Boskiej Mieronickiej. Świątynia i dzwonnica były gruntownie odnawiane w latach 1960-1962, 1976-1982 i 2010-2012.

Opis

Zespół kościoła, usytuowany w południowo-wschodnim krańcu wsi, zajmuje wnętrze trapezoidalnego placu, otoczonego starodrzewem i płotem. Złożony jest ze świątyni, położonej w północnej części tego terenu i ustawionej na wprost jej zachodniej fasady, wolno stojącej dzwonnicy. Orientowany, jednonawowy kościół składa się z prostokątnej, gotyckiej nawy ze szkarpami (przyporami) od zachodu i zamkniętego prosto, romańskiego prezbiterium (niższego i węższego od korpusu). Do północnej ściany prezbiterium przylega niska zakrystia. Przy nawie znajdują się od północy kaplica, a od południa kruchta. Świątynię wystawiono z cegły (w prezbiterium o wątku wendyjskim) i ciosów, a także częściowo wytynkowano. Dach dwuspadowy (nad nawą z sygnaturką i prezbiterium) i pulpitowy (nad kruchtą, kaplicą i zakrystią). Wśród skromnych elewacji korpusu nawowego (północną i zachodnią na wysokości 2/5 horyzontalnie podzielono gzymsem) wyróżnia się fasada zachodnia z trójkątnym, drewnianym szczytem. Ceglane elewacje prezbiterialne wzbogacone zostały detalem architektonicznym (wschodnia fryzem arkadkowym, a południowa dekoracją z układanych ukośnie cegieł). Wnętrze kościoła nakrywa strop drewniany (w nawie) i sklepienia krzyżowo-żebrowe (w prezbiterium ze wspornikami z dekoracją roślinną), kolebkowe z lunetami (w kruchcie) i kolebkowe (w kaplicy i zakrystii). Ściany prezbiterium pokrywają polichromie z 1330 roku i około 1360 roku ukazujące: Boże Narodzenie, sceny z Męki Pańskiej, Apostołów, Panny Mądre i Głupie oraz legendę św. Małgorzaty. Malowidła ścienne z  1. połowy XVI wieku znajdują się również w górnej części ściany tęczowej (wizerunek św. Jakuba Apostoła z kartuszem herbowym, inskrypcje i kartusze herbowe) i północno-wschodniej arkadzie wejściowej do kaplicy (przedstawienia św. Jakuba Apostoła i św. Tomasza Apostoła). Z pierwotnego wyposażenia świątyni zachowały się m.in.: chór muzyczny z polichromowaną balustradą (około 1680 roku), kamienna chrzcielnica z 1629 roku (atryb. warsztat pińczowski), tablica z „marmuru ” z przedstawieniem Grupy Ukrzyżowania z 1. ćwierci XVII wieku (atryb. warsztat chęciński lub krakowski) oraz neobarokowy ołtarz z obrazem NMP z Dzieciątkiem z 1. połowy XVII wieku. Bezstylowa, kwadratowa dzwonnica składa się z dolnej kondygnacji o nachylonych ścianach i nadwieszonej nad nią izbicy. Wzniesiona jest z drewna, w konstrukcji słupowej, na kamienno-ceglanej podmurówce. Ściany ma szalowane z zewnątrz, a dach namiotowy, kryty gontem. We wnętrzu obiektu znajduje się dzwon z XV wieku.

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 23.09.2014 r.