Historia

Jedna z największych wsi Ziemi Kłodzkiej, wieś Krosnowice i tutejszy kościół wzmiankowane w 1326 roku. Obecny, murowany kościół wzniesiony zapewne w 1. połowie XIV wieku jako jednonawowy z wyodrębnionym, zamkniętym prosto prezbiterium z wczesnogotyckim maswerkiem w oknie oraz z zachodnią wieżą z portalem. Wschodnie ściany prezbiterium i nawy zwieńczone stromymi szczytami. Zapewne w latach około 1350-1500 zakrystia nadbudowana o kondygnację z wysokim szczytem przypominającym na przykład gotyckie szczyty kościoła Św. Małgorzaty w Ścinawce Średniej. W XVI wieku wykonany obecny, późnogotycki, kamienny, ostrołuczny portal zakrystii. Około 1560 roku kościół przejęty przez protestantów, a w 1623 roku oddany katolikom. Zapewne w 1. połowie XVII wieku do prezbiterium dobudowana od południa przybudówka z lożą patronacką. Kościół zbarokizowany z zachowaniem gotyckich murów. W 4. ćwierci XVII wieku lub na początku XVIII wieku wykonane wczesnobarokowe sklepienie kościoła, łuk tęczowy, okna termalne i podział ramowy. Zbudowany też drewniany chór muzyczny. Natomiast w latach 1728-1734 dostawione do nawy dwie kaplice tworzące pseudotransept (barok). Wzniesione zapewne staraniem jezuitów mających dobra we wsi. Dowodem na to architektura kaplic, znajdujące się w nich ołtarze wysokiej klasy artystycznej oraz kartusz z jezuickim monogramem (na łuku tęczowym). Podobnie usytuowane kaplice np. w kościołach Wniebowzięcia NMP w Nowej Wsi i Św. Małgorzaty w Ścinawce Średniej. W 2. połowie XIX wieku przekształcone w stylu neorenesansu okna obu kaplic i częściowo wystrój wnętrza kaplicy północnej (sztukatorska dekoracja stropu w stylu historyzmu). W 4. ćwierci XIX wieku wykonana architektoniczna, dekoracyjna i figuralna polichromia wnętrza kościoła. Na początku XX wieku zbudowana obecna balustrada chóru muzycznego (historyzm). Odnawiane też wówczas zapewne obramienia medalionów na elewacjach kaplic. W latach 1960 i 1968-1973 kościół remontowany. Dokonana aranżacja jego wnętrza w duchu baroku. Usunięta polichromia z XIX wieku za wyjątkiem przedstawień figuralnych w niektórych plafonach. Ponowny remont w 2015 roku i wykonane wówczas m.in. nowe witraże.

Opis

Kościół parafialny pw. Św. Jakuba Apostoła orientowany, murowany, tynkowany. Jednonawowy z wyodrębnionym, zamkniętym prosto prezbiterium (z zakrystią i przybudówkami) z nawą i z kaplicami Trójcy Świętej i Wszystkich Świętych (pseudotransept), z wieżą zachodnią, przybudówkami i kruchtami. W elewacji prezbiterium dwa ostrołuczne okna, w jednym kamienny maswerk. Wschodnie szczyty prezbiterium i nawy zwieńczone kamiennymi krzyżami. Kaplice przy nawie z zaokrąglonymi narożami, zwieńczone gzymsami. Zdobione owalnymi kartuszami w oprawie z liści akantu i giętych listew. Wieża zachodnia czworoboczna dzielona gzymsami, nakryta cebulastym hełmem bez latarni. W wieży gotycki, profilowany, ostrołuczny portal. We wnętrzu prezbiterium wnęki zamknięte łukami odcinkowymi. W północnej ścianie prezbiterium ostrołuczny, kamienny portal z zaciosem. Wyżej w ścianie południowej arkada empory z kratą w stylu historyzmu. Prezbiterium nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami ozdobionym plafonem z figurą Chrystusa. Łuk tęczowy półkolisty z tablaturą na podłuczu, zdobiony profilowaniem i sztukateryjnym, owalnym plafonem (z jezuickim monogramem IHS) w bogatej oprawie.

Nad nawą sklepienie jak nad prezbiterium z dwoma plafonami. Na jednym z nich Wniebowzięcie Marii. W zachodniej część nawy wbudowany drewniany chór muzyczny. Jego balustrada wykreślona faliście w stylu historyzmu, pełna, drewniana o podziale kwaterowym z dekoracją. Obie kaplice dzielone wewnątrz czterema parami pilastrów wielkiego porządku, nad którymi belkowanie. Nakryte stropami z wysokimi fasetami, dekorowanymi plafonami z wizerunkiem Dzieciątka stojącego na kuli ziemskiej (kaplica południowa) i z przedstawieniem św. Jana z Matty, założyciela zakonu trynitarzy (kaplica północna) Wyposażenie kościoła: ołtarz główny z Grupą Ukrzyżowania (1794, M.I. Klahr, późny barok, aranżacja współczesna), dwa architektoniczne ołtarze w nawie (historyzm, 4. ćwierć XIX wieku), ołtarz Trójcy Św. w kaplicy północnej (1729 lub 1740 rok, barok,), ołtarz Wszystkich Świętych w kaplicy południowej (barok, około 1740 rok), ambona (1780-90, późny barok), tryptyk (1520 rok, późny gotyk), chrzcielnica z dekoracją heraldyczną (1590 rok, renesans), rzeźby (lata 1794-1802, późny barok, M. I. Klahr) oraz prospekt organowy (1899 rok, historyzm, firma Sauer z Frankfurtu nad Odrą).

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 27.06.2017 r.