Owczarnia, obecnie stodoła, Kołbacz
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Unikatowy przykład gotyckiego budynku gospodarczego (inwentarskiego), związanego z zespołem klasztoru pocysterskiego w Kołbaczu. Obiekt zachował pierwotną formę architektoniczną oraz kompozycję i wystrój ceglanych elewacji - ze szkarpami i ostrołukowymi blendami. Budynek jest świadectwem ekonomicznej potęgi miejscowego klasztoru, który odegrał ważną rolę w rozwoju gospodarki na Pomorzu Zachodnim

Historia

Budynek wzniesiony został w 1 poł. XIV w. i pierwotnie pełnił funkcję owczarni w klasztorze cystersów. W tym czasie poza obszarem „claustrum” powstały inne budynki gospodarcze - m.in. stodoły, stajnie, spichlerz, browar, rzeźnia, piekarnia, mleczarnia, kuźnia. W 1432 r. klasztor został złupiony prze husytów, a w 1478 r. znacznie zniszczony przez wojska brandenburskie. W wyniku reformacji klasztor został rozwiązany, a w 1537 r. majątek przekształcony w domenę książęcą. Do 1637 r. zespół poklasztorny pełnił funkcje rezydencji książąt pomorskich. W latach 1637-1653 stanowił domenę królowej szwedzkiej, następnie w posiadaniu Brandenburczyków i ostatecznie domena państwowa. Na przełomie XVIII/XIX w. powstała nowa zabudowa gospodarcza, lokowana na miejscu średniowiecznej. Na planie z 1844 r. odnotowana była gotycka owczarnia, która pełniła wówczas funkcję stodoły. Być może w XVIII w. stodoła została przebudowana, z ryglowymi szczytami i podwyższonymi przejazdami bramnymi; w owym czasie usunięto ceglane sklepienia. Po 1945 r. stodoła - podobnie jak cały zespół poklasztorny - użytkowana przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, następnie Instytut Zootechniki. W stodole wymieniono pokrycie dachowe (wtórną strzechę zamieniono na dachówkę).

Opis

Owczarnia - stodoła zlokalizowana jest w centrum wsi, po północnej stronie ul. Warcisława i kościoła klasztornego, w głębi dziedzińca gospodarczego, pomiędzy dawnym dworem i rządcówką. Jest to wielkokubaturowy budynek, o gotyckiej formie i wystroju elewacji. Rzut na planie wydłużonego i oszkarpowanego prostokąta, o wymiarach 48 x 17,5 m, z dwoma przejazdami na osi krótkiej. Budynek o zwartej bryle, parterowy,jednoprzestrzenny, nakryty wysokim dachem dwuspadowym (pierwotnie naczółkowym). Ściany murowane z cegły ceramicznej o wątku wendyjskim, nietynkowane; szczyty ryglowe (szkieletowe) z ceglanym wypełnieniem i deskowe. Więźba drewniana, krokwiowo-płatwiowa. Dach kryty dachówką karpiówką, ułożoną w „rybią łuskę”. Elewacje o pierwotnej kompozycji, akcentowane regularnym układem szkarp i ceglanym detalem. Elewacje ścian długich jedenastoprzęsłowe, dwuosiowe; elewacje szczytowe - trzyprzęsłowe, bez podziałów osiowych. Elewacja południowa oraz obie boczne dzielone są ostrołukowymi (dwustopniowymi) blendami arkadowymi, z otworami szczelinowymi. Wnętrze dwuprzejazdowe, z trzema sąsiekami wydzielonymi niskimi sąsiecznicami.

Obiekt dostępny (widoczny) z zewnątrz, z podwórza folwarcznego. Wejście do wnętrza po uzgodnieniu z właścicielem.

Oprac. Waldemar Witek, OT NID Szczecin, 14.05.2015 r.

Bibliografia

  • Kalita-Skwirzyńska K., Stanecka E., Kołbacz. Zespół poklasztorny w okresie od XVI do XXI wieku. Historia i współczesne przekształcenia oraz problemy konserwatorskie, w: „Zachodniopomorskie Wiadomości Konserwatorskie”, R. II, 2007.
  • Radacki Z., Zabytki Kołbacza, [w:] Kołbacz. Przeszłość i teraźniejszość, red. L. Turek-Kwiatkowska, Szczecin 1979, s. 66-79.
  • Wehrmann, P., Kloster Kolbatz und die Germanisierung Pommerns, Pyritz 1905.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek gospodarczy
  • Chronologia: 1 poł. XIV w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Warcisława 1, Kołbacz
  • Lokalizacja: woj. zachodniopomorskie, pow. gryfiński, gmina Stare Czarnowo
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy