Historia

Kino Kijów – zabytkowe kino w Krakowie, wzniesiono w dzielnicy VII Zwierzyniec, frontem do alei Zygmunta Krasińskiego, na Półwsiu Zwierzynieckim. Nazwa kina została narzucona odgórnie, jeszcze nim, jako pierwszy na parceli, wyrósł hotel. Powstało jako element jednego zespołu z hotelem Cracovia, pierwszego w mieście luksusowego centrum konferencyjnego i festiwalowego. Hotel i kino spinał taras (na poziomie pierwszego piętra) przepruty okrągłymi schodami prowadzącymi na przystanek komunikacji miejskiej. Projekt Witolda Cęckiewicza obejmował także budowę placu miejskiego przed hotelem, do realizacji którego nigdy jednak nie doszło. Budowa hotelu, kina oraz nowych gmachów uniwersyteckich (Akademia Rolnicza, Collegium Paderevianum UJ) domykała historię rozbudowy reprezentacyjnej części Alei Trzech Wieszczów oraz stanowiła dla centrum Krakowa, w wymiarze architektonicznym i urbanistycznym, krok ku nowoczesności. Decyzja o realizacji obu budynków zapadła pod koniec lat pięćdziesiątych, w nowych warunkach politycznych po przełomie 1956 roku. Wybrano parcelę naprzeciwko wzniesionego jeszcze przed wojną budynku Muzeum Narodowego w Krakowie. Rozpisano konkurs architektoniczny opracowany przez SARP. Budynek zaprojektował Witold Cęckiewicz (z zespołem), a wnętrza Krystyna Zgud-Strachocka, Jerzy Chronowski i Jarosław Kosiniak. Budowę kina rozpoczęto w 1962 roku. Problemem w realizacji kompleksu były trwające już prace budowlane związane z realizacją gmachu Okręgowej Rady Związków Zawodowych. Na jego potrzeby wzniesiono fundamenty i wyprowadzono z gruntu słupy nośne. Konieczność ich rozebrania wydłużyła realizację zadania.

Kino działa od 6 listopada 1967 roku i w momencie otwarcia było najnowocześniejszym kinem w kraju, z salą na 960 widzów. Jako pierwsze kino szerokoformatowe, umożliwiało wyświetlanie filmów z taśm wszelkich formatów: 16, 35 oraz 70 mm, w stereofonicznej jakości dźwięku. Od początku posiadało nagłośnienie stereofoniczne, które w latach 60. należało do rzadkości. W 1968 roku zespół realizujący kino został uhonorowany nagrodą II stopnia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych. W tym samym roku Krystyna Zgud-Strachocka otrzymała nagrodę sekcji Architektury Wnętrz ZPAP w Krakowie za ścianę ceramiczną. 

Kijów nie został wybudowany tylko dla projekcji filmowych. Tu miały odbywać się partyjne uroczystości, spotkania polityków, bankiety. Kino miało też służyć organizacji najważniejszych imprez kulturalnych w mieście. Reprezentacyjny budynek o prostej, ale imponującej konstrukcji, z założenia miał mieć wysoki standard, jako zaplecze m.in. Międzynarodowego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych. Od 1968 roku odbywa się tu też prestiżowy Krakowski Festiwal Filmowy, a od 2008 roku – Międzynarodowy Festiwal Kina Niezależnego OFF Camera. Tu miały miejsce uroczyste premiery filmów: „Lista Schindlera” (1994) Stevena Spielberga, „Pan Tadeusz” (1999) Andrzeja Wajdy czy „Pianista” (2002) Romana Polańskiego. Na uwagę zasługuje replika statuetki Oscara, wręczonej Andrzejowi Wajdzie w 2000 roku, znajdująca się w foyer kina. W latach 70. bilety na seanse należało rezerwować tu z przynajmniej dwumiesięcznym wyprzedzeniem. Pierwszy wyświetlany w Kijowie film – „Wojna i pokój” – obejrzało 230 tys. widzów, na „Przeminęło z wiatrem” przyszło ponad 800 tys. osób. Pojawienie się multipleksów w Polsce spowodowało odpływ widzów, co pociągnęło za sobą poważne problemy instytucji, ale kino przetrwało. 28 kwietnia 2011 roku hotel ujęto w gminnej ewidencji zabytków, następnego dnia – w wojewódzkiej. 4 listopada 2016 zespół hotelu „Cracovia” i kina „Kijów” wpisano do rejestru zabytków.

Opis

Budynek kina wzniesiono po południowej stronie działki, w układzie równoległoboku podporządkowanego linii zabudowy alei Krasińskiego. Hotel i kino miał spinać taras na poziomie pierwszego piętra przepruty okrągłymi schodami prowadzącymi na pobliski przystanek komunikacji miejskiej. Wrażenie lekkości hotelu wzmacniała ekspresyjna bryła kina. Budynek wsparty jest na prostej konstrukcji składającej się z dwóch płaszczyzn, na których zawieszono wygięty dach. Od północy znajduje się gęsty rząd żelbetowych filarów pomiędzy którymi umieszczono podłużne okna. Wygięty dach spinają gęsto rozmieszczone tarcze. Także ściany nośne, te ze słynnymi mozaikami nie są połączone ze sobą. Zarówno mozaika zewnętrzna, jak również ta między holem, a salą kinową są spięte jedynie u góry. O „piątą elewację” spierano się w ówczesnej prasie. Prof. Cęckiewicz opowiadał m.in. „na stronę kina wychodzą okna pokojowe. Oficjele, goście za graniczni wyglądając z prestiżowego hotelu zobaczyliby paskudną powierzchnię, przykrytą papą”. Projektant postanowił więc, że dach musi się wyróżniać, będzie piątą elewacją – odpowiednio zaprojektowanym elementem obiektu. Na tylnej elewacji kina zachowała się barwna mozaika ceramiczna w stylu op-art z motywem słońca w ujęciu koncentrycznych kręgów. Przylegają do niej schody komunikujące trzy wyjścia ewakuacyjne.

Wejście główne, które znajduje się od strony al. Krasińskiego, jest w pełni przeszklone. Znajdujący się za nim hall zdobi monumentalna mozaika (autorką wyjątkowej dekoracji ceramicznej była Krystyna Strachocka-Zgud, która przygotowała także monumentalną dekorację hotelu Cracovia). Elementy ceramiczne do mozaiki (łącznie ok. 400 m2) artystka wypalała w spółdzielni „Kamionka” w Łysej Górze. Każdy był własnoręcznie rzeźbiony i numerowany. Artystka inspirował kosmos - gama szafirów, zieleni, barw gorących i odcieni szarości. Część hallu urozmaica antresola. Oryginalny charakter przestrzeni kina nadają przedmioty związane ze światem filmu (plakaty, fotosy, projektory i sprzęt kinowy). Szeroka sala kinowa ma stosunkowo nieduży spadek. Ekran poprzedza scena wykorzystywana dla potrzeb wydarzeń muzycznych i spektakli teatralnych. To największa sala kinowa w mieście (cyfrową jakość dźwięku i obrazu na ekranie o powierzchni 180 m2), 828 wygodnych foteli, które w 2021 zostały poddane gruntownej renowacji i zapewniają widzom odpowiedni komfort. Podczas rewitalizacji, w latach 2005-2008 jednosalowe kino zostało przekształcone. Obok istniejącej dużej sali (na 828 miejsc) powstały sale studyjne na 31 i 37 widzów, kawiarnia filmowa i klub muzyczny;p dużą salę wyposażono w pierwszy wówczas w mieście projektor cyfrowy. W latach 2008–2019 działało pod nazwą „Kijów. Centrum”. W 2014 odświeżono hall i mozaikę, co wzbudziło kontrowersje, bo nowy strop odciął górny fragment okładziny. Wymieniono także szyby elewacji wejściowej przez co zniknął efekt powiązania foyer z ulicą. 

Oprac. Roman Marcinek, NID, grudzień 2025

Bibliografia

• Encyklopedia Krakowa, Stachowski A. H. (red.), Kraków 2000
• Fabiański M., Purchla J., Historia Architektury Krakowa w zarysie, Kraków 2001
• szlakmodernizmu.pl/baza-obiektow/hotel_cracovia
• Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
• Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego „PÓŁWSIE ZWIERZYNIECKIE”, Uchwała nr CXXIV/3376/23 Rady Miasta Krakowa z dnia 6/12/2023 r.