Kościół szpitalny pw. św. Trójcy, ob. seminaryjny, Kielce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Kościół szpitalny pw. św. Trójcy, ob. seminaryjny

Kielce

photo

Kościół jest przykładem nurtu „muratorskiego” w siedemnastowiecznej małopolskiej architekturze sakralnej. Dekoracja sklepień nawy, nie ma wielu analogii w ówczesnych realizacjach. Ołtarz główny świątyni (około 1730 rok) łączony jest z twórczością Franciszka Frąckiewicza (rzeźby) i Szymona Czechowicza (obraz Św. Trójcy), czołowych artystów doby późnego baroku w Polsce.

Historia

Początki szpitala w Kielcach sięgają co najmniej XVI wieku. Po raz pierwszy wzmiankowano istnienie przy nim kaplicy pw. św. Trójcy w 1595 roku. W kolejnych latach okoliczna szlachta i duchowieństwo hojnie wspierało finansowo tą instytucję. W 1638 roku rozpoczęto przygotowania do budowy murowanych zabudowań szpitalnych i kościoła, które bp krakowski Jakub Zadzik nakazał wstrzymać. Zgromadzony materiał i zatrudnionych muratorów rozkazał spożytkować na potrzeby wznoszonego wówczas własnego pałacu. W grudniu 1638 roku dokonano erekcji probostwa szpitalnego. Około 1642 roku z inicjatywy kanonika kieleckiego księdza Macieja Obłomkowicza i starosty kieleckiego Stanisława Czechowskiego wznowiono prace budowlane, a ich wykonanie powierzono warsztatowi pracującemu przy rezydencji biskupiej. W 1644 roku ukończono przytułek i kościół pw. św. Trójcy wraz z kaplicą grobową Czechowskich. W 1646 roku konsekrowano świątynię. W 1726 roku probostwo szpitalne włączono do uposażenia seminarium duchownego w Kielcach. Wkrótce po tym biskup krakowski Konstanty Szaniawski ufundował przy kościele nowe budynki seminaryjne. W latach 20.-60. XVIII wieku wyburzono kaplicę Czechowskich i w jej miejsce wystawiono zakrystię, a w dawnej zakrystii urządzono kaplicę NMP. Ponadto w tym okresie dokonano renowacji świątyni i wymieniono jej wyposażanie świątyni. W XIX wieku budowla była wielokrotnie remontowana (m.in.: w latach 1841-1847 odrestaurowano wnętrze i elewacje, w 1883 roku przekształcono fasadę, a w 1890 roku wystawiono sygnaturkę wg proj. Franciszka Ksawerego Kowalskiego). W latach 50.-80. XX wieku kościół i jego wyposażenie kilkakrotnie poddano pracom konserwatorskim i restauratorskim, m.in.: odnowiono dachy, ołtarze i tynki. W 1991 roku wykonano restauracje elewacji.

Opis

Kościół św. Trójcy usytuowany w centrum Kielc, w zwartej zabudowie, pomiędzy budynkami dawnej szkoły i Seminarium Duchownego. Orientowana jednonawowa świątynia składa się z prostokątnych: przedsionka, trójprzęsłowej nawy i wyodrębnionego wydatnymi filarami łuku tęczowego prezbiterium z absydą. Do prezbiterium przylegają od południa prostokątna zakrystia i od północy kwadratowa kaplica, niższe od niego. Budowlę wymurowano z cegły i kamienia oraz w całości wytynkowano. Nakrywają ją dachy dwuspadowy (nad nawą z wieżową sygnaturką) i pulpitowy (nad zakrystią i kaplicą). Wśród skromnych elewacji budynku wyróżnia się dwustrefowa, zakończona trójkątnym szczytem fasada zachodnia ujęta bo bokach skarpami, na których wystawiono obeliski. Wzbogaca ją płaskorzeźba z „marmuru” przedstawiająca Boga Ojca (pierwotnie było tu Zwiastowanie). Wejście główne podkreślono kamiennym portalem z około 1644 roku. Wnętrze korpusu nawowego i prezbiterium świątyni rozczłonkowano pojedynczymi pilastrami toskańskimi. Nakrywają je sklepienia kolebkowe z lunetami (nawa i prezbiterium) i półkopuła (absyda prezbiterialna), pokryte geometryczną dekoracją stiukową; w kaplicy, przedsionku i zakrystii sklepienia kolebkowo-krzyżowe. Wśród elementów wyposażenia kościoła godnymi uwagi są m. in.: barokowy ołtarz główny z około 1730 roku (warsztat Franciszka Frąckiewicza?), z obrazem Trójcy Świętej (wykonanie Szymon Czechowicz?), barokowe ambona i boczne ołtarze z lat 40.-60. XVIII wieku, chór muzyczny z prospektem organowym z 2. połowy XVIII wieku (przebudowa 1896, 1985).

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Łukasz Piotr Młynarski, OT NID w Kielcach, 25.09.2014 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna. Kościół Seminaryjny p.w. św. Trójcy w Kielcach, oprac. Wic J., Kielce 1996 [Archiwum Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie].
  • Adamczyk J. L., Wzgórze zamkowe w Kielcach, Kielce 1991, s. 21, 46-49, 159, 164, 183-184.
  • Adamczyk J. L., Przewodnik po zabytkach architektury i budownictwa Kielc, Kielce 1997, s. 27-28.
  • Karpowicz M., Tomasz Poncino (ok. 1590-1659). Architekt pałacu kieleckiego, Kielce 2002, s. 52.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. II: Województwo kieleckie, red. J. Z. Łoziński i B. Wolff, z. 4: Powiat kielecki, oprac. T. Przypkowski, Warszawa 1957, s. 37-38.
  • Kazimierza Stronczyńskiego opisy i widoki zabytków w Królestwie Polskim (1844-1855), t. II: Gubernia Radomska, oprac. K. Guttmejer, Warszawa 2010, s. 36, 250.
  • Miłobędzki A., Architektura region u świętokrzyskiego w XVII wieku, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 1975, t. 9, s . 57-83.
  • Pazdur J. Dzieje Kielc do 1863, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 93.
  • Pieniążek-Samek M., Tributum gratitudinis reddo. Fundacje artystyczne na terenie Kielc w XVII i XVIII wieku. Studium z historii kultury, Kielce 2005, s. 90, 101, 131, 133, 158, 152, 165, 183-184, 190-191, 195.
  • Pieniążek-Samek M., W czasach potrydenckiej reformy, [w:] Kielce przez stulecia, red. J. Główka, Kielce 2014, s. 77-86.
  • Pieniążek-Samek M., Dziedzictwo kultury. Kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy, [w:] Kielce przez stulecia, red. J. Główka, Kielce 2014, s. 125-127.
  • Puchowski F., Seminarium kieleckie. Rys historyczny i dokumenty, Kielce 1901.
  • Rosiński P., Zabytkowe organy w województwie kielecki, Warszawa-Kraków 1992, s. 133-135.
  • Samek M., XVII- wieczna architektura kościoła Św. Trójcy w Kielcach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach” 1989, t. 15, s. 57-83.
  • Zdanowski J., Kościół Św. Trójcy w Kielcach, „Pamiętnik Kola Kielczan” 1929, t. 4, s. 58-72.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 1642-1644 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Jana Pawła II 7, Kielce
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. Kielce, gmina Kielce
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy