Gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, ob. Muzeum Historii, Kielce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, ob. Muzeum Historii

Kielce

photo

Historyczna siedziba Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, pierwszej instytucji finansowej w Kielcach; ciekawy przykład przeróbki klasycyzującej budowli z lat 40. XIX wieku, o funkcji biurowo-bankowej, na kamienicę mieszkalną.

Historia

Dyrekcja Główna Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego reprezentująca interesy ziemiaństwa, w celu budowy kieleckiej siedziby dla swego biura, zakupiła w 1843 roku część placu przy ulicy Leonarda, wydzielonego z dawnego folwarku Daleszczyzna. Budynek wystawiony w latach 40. XIX wieku miał plan zbliżony do obecnego, ze skrzydłem oficyny od podwórza, usytuowanym wzdłuż zachodniej granicy działki. Siedzibę tę wkrótce uznano za zbyt mało reprezentacyjną. W efekcie, już w 1884 roku, na tej samej posesji i w tej samej pierzei został wzniesiony okazalszy gmach dla Towarzystwa (obecnie bank przy ulicy św. Leonarda 2). Stary budynek, wraz z wydzieloną częścią parceli, zakupili Moszek i Perla Mińscy. Od około 1886 roku właścicielem był zamożny rejent Mieczysław Halik, z żoną Marią. Mieszkał on wcześniej na tej samej ulicy, w kamienicy pod obecnym numerem 6, przyległej do starszego biura TKZ, którą odsprzedał w latach 80. XIX wieku rodzinie Majzlów. Prawdopodobnie to Halik przekształcił budynek na kamienicę mieszkalną, m.in. przez dostawienie od strony podwórza ryzalitu klatki schodowej. Fasada otrzymała bogatą dekorację kamienno-sztukatorską, częściowo z gotowych odlewów (identyczne zastosowano w 1900 roku na fasadzie frontowej części kieleckiego hotelu „Bristol”). Od 1913 roku część sal w domu rejenta wynajmowało Polskie Towarzystwo Krajoznawcze na swoje muzeum. W okresie międzywojennym posesja należała do zamożnej żydowskiej rodziny Mincbergów. Z Holokaustu ocalał Icek Mincberg, który przekazał ją na rzecz państwa. Po II wojnie światowej w budynku mieściła się biblioteka lekarska i punkt naprawy sprzętu medycznego. Od lat zaniedbany i eksploatowany obiekt był w złym stanie technicznym. Gmina Kielce, po przejęciu budynku na własność, w latach 2005-2006 przeprowadziła jego remont i adaptację na Muzeum Historii Kielc.

Opis

Budynek jest usytuowany w zachodniej części Kielc, na obrzeżu śródmieścia. Formuje kraniec zwarto zabudowanego odcinka północnej pierzei ulicy św. Leonarda. Po jego stronie wschodniej znajduje się przejazd na tylne, prostokątne podwórze. Z budynkiem frontowym łączy się skrzydło wąskiej oficyny usytuowanej obrzeżnie wzdłuż zachodniej granicy działki. Oba jednopiętrowe budynki są wymurowane z kamienia i cegły. Frontowy dom ma prostopadłościenną bryłę, nakrytą dwuspadowym dachem, z naczółkiem od wschodu. Usytuowany kalenicowy w pierzei ulicznej, prezentuje fasadę o bardzo bogatej dekoracji architektoniczno-sztukatorskiej, w której dominują gęsto zastosowane motywy antyczne: meandrowe fryzy, akroteriony, jońskie pilastry i akantowe mięsiste kroksztyny wspierające balkony. Monotonię fasady, o regularnym rytmie prostokątnych okien na jedenastu osiach, ożywiono przez wprowadzenie na trójosiowych krańcach płytkich ryzalitów, ujętych jońskimi pilastrami w wielkim porządku i zwieńczonych trójkątnymi frontonami. Arkadowe wejście główne do budynku jest umieszczone pośrodku boniowanego parteru. Poprzedza go dostawiona do elewacji aedikula o jońskich kolumnach, nakryta trójkątnym naczółkiem, ozdobionym akroterionami. Układ wnętrz w budynku frontowym na obu kondygnacjach jest dwutraktowy, z pomieszczeniami usytuowanymi w amfiladzie. Tylko pod środkową częścią obiektu zachowała się mała piwnica, przesklepiona kolebkowym sklepieniem odcinkowym.

Zabytek dostępny dla zwiedzających z zewnątrz, wnętrza dostępne w godzinach pracy muzeum.

Oprac. Anna Adamczyk, 20.12.2014 r.

Bibliografia

  • Adamczyk J. L., Wróbel T., Portrety zabytków Kielc, Kielce 2004, s. 38.
  • Główka J., Muzeum historii Kielc  - adaptacja XIX-wiecznego budynku dla potrzeb muzeum, [w:] „Renowacje i Zabytki”, nr 4, 2012 , s. 77.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: poł. XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Św. Leonarda 4, Kielce
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. Kielce, gmina Kielce
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy