Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

cerkiew prawosławna, ob. kościół rzymskokatolicki garnizonowy pw. Matki Boskiej Królowej Polski, Kielce
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

cerkiew prawosławna, ob. kościół rzymskokatolicki garnizonowy pw. Matki Boskiej Królowej Polski

Kielce

photo

Dawna cerkiew św. Mikołaja w Kielcach wybudowana została w specyficznym dla środkowej Polski, stylu neobizantyńskim. Świątynia jest jedną z nielicznych d. cerkwi w Polsce, których wygląd zewnętrzny został zachowany z nielicznymi zmianami, pomimo przekształcenia jej na kościół katolicki, a jednocześnie stanowiącej świadectwo przezwyciężenia okresu zaborów.

Historia

W 1902 r. władze carskie zleciły budowę cerkwi prawosławnej przy ul. Karczówkowskiej w Kielcach, w odpowiedzi na rozpoczętą w 1901 r. budowę kolejnego w Kielcach katolickiego kościoła św. Krzyża. Cerkiew pw. św. Mikołaja wybudowano w latach 1902-1904 według projektu inż. arch. Stanisława Szpakowskiego, na wzór soboru izaakiewskiego w Petersburgu. Była to druga tego typu świątynia w Kielcach (pierwszą była nieistniejąca już cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego, która znajdowała się w miejscu obecnego skweru Stefana Żeromskiego) przeznaczona dla mieszkających w Kielcach Rosjan (m.in. żołnierzy stacjonującego nieopodal 6 Pułku Strzelców Imperium Rosyjskiego). 14 maja 1904 r. wyświęcono ołtarz główny w wybudowanej cerkwi. Po wkroczeniu wojsk austriackich do Kielc w 1915 r., świątynia została zajęta przez armię z przeznaczeniem na obóz jeniecki, w późniejszym czasie została zamieniona na magazyn. Po odzyskaniu niepodległości zniszczony budynek został przekazany Garnizonowi Kieleckiemu Wojska Polskiego decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z dn. 25 maja 1925 r. Wtedy to cerkiew prawosławna została przekształcona na świątynię katolicką. Po wyremontowaniu obiekt został poświęcony w dn. 8 grudnia 1926 r. przez bp Augustyna Łosińskiego na kościół garnizonowy pw. NMP Królowej Korony Polskiej. W latach 1939-1945 na mocy postanowienia Biskupa Kieleckiego kościół stał się parafią cywilną; w tym okresie zniszczeniu uległy tynki zewnętrzne budynku oraz żelazny krzyż na wieży dzwonnicy. Z dniem 17 czerwca 1946 r. garnizon kielecki odzyskał swoją parafię. W latach 50. XX w. dokonano szeregu napraw: wyremontowano dzwon, wykonano oświetlenie zewnętrzne, naprawiono oświetlenie wewnętrzne, pokryto kopułę główną blachą, odnowiono wnętrze. Bp Stanisław Szymecki w 1987 r. erygował w dotychczasowej świątyni Garnizonu Kielce parafię wojskowo-cywilną pw. NMP Królowej Polski. Kolejnych remontów dokonano w latach 1990-1993: pokryto dach kościoła i wieżę dzwonnicy miedzianą blachą, wymieniono konstrukcję więźby dachowej i krzyż na dzwonnicy, wykonano instalację odgromową i zmodernizowano instalację elektryczną, wyremontowano gzymsy i pomalowano elewację. W latach 2010-2012 wykonano remont elewacji, oczyszczono kamienne cokoły i wyremontowano schody. 

Opis

Kościół usytuowany został przy zbiegu ul. Chęcińskiej i ul. Karczówkowskiej jako obiekt wolnostojący na zadrzewionej działce o nieregularnym kształcie, otoczonej ogrodzeniem metalowym. Świątynia położona w środkowej części działki jest budowlą orientowaną w stylu neobizantyńskim, dla którego charakterystycznym elementem są półokrągłe kopuły. Dawna cerkiew jest budowlą o układzie centralnym, na planie krzyża greckiego o jednoprzęsłowych ramionach. Pomiędzy ramionami rzut uzupełniają cztery niższe aneksy, tworząc obrys kwadratu o ściętych narożach. Część centralna kościoła jest kwadratowa o ściętych narożach, z czterema masywnymi filarami o nieregularnym kształcie. Wokół części centralnej występują prostokątne (uformowane na planie prostokąta pod półkopułami): od wsch. prezbiterium, od pd. i pn. – transepty pd. i pn., od zach. chór muzyczny. W niższych od części centralnej, czterech jednakowych aneksach o nieregularnych kształtach znajdują się: po stronie pd. prezbiterium – zakrystia, od strony pd.  prezbiterium – prostokątna kaplica, od strony pn. i pd. podchórza – dwa aneksy z wyjściami bocznymi. Wejście główne prowadzi od zachodu przejściem przez dwukondygnacyjną dzwonnicę, która połączona jest z bryłą główną prostokątną kruchtą. W parterze dzwonnicy po bokach przejścia występują dwa małe pomieszczenia (kaplica i klatka schodowa). Świątynię wymurowano z kamienia oraz cegły i otynkowano, z wyjątkiem kamiennego cokołu zewnętrznego. W elewacji budynku dominują okna grupowane po trzy i po dwa z półkolistymi gzymsami. Wnętrza kościoła nakrywają: kopuła centralna na bębnie, cztery półkopuły na bębnach (transept pn. i pd., prezbiterium oraz chór), dwie półkopuły (pomieszczenia boczne dzwonnicy), sklepienie krzyżowe (kruchta i parter dzwonnicy), trójdzielne o niskiej strzałce (cztery aneksy obejścia), strop drewniany (podchórze muzyczne) oraz żelbetowy (druga kondygnacja dzwonnicy i była kotłownia w podziemiu pod zakrystią). Większość elementów skromnego wyposażenia wnętrza pochodzi z 1926 r.; na uwagę zasługuje krzyż w bocznym ołtarzu na tle panoramy Jerozolimy, pamiątki wojskowe nawiązujące do historii świątyni, liczne tablice pamiątkowe, oryginalna marmurowa posadzka oraz organy z 1928 r. 

Zabytek dostępny. Możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym z proboszczem.

Oprac. Wioletta Szafarczyk, OT NID w Kielcach, 27.03.2020 r.

Bibliografia

  • Archiwum Państwowe w Kielcach, Budowa i remont cerkwi, sygn. 1430.
  • Archiwum Państwowe w Kielcach, Cerkiew przy ul. Żeromskiego i ul. Karczówkowskiej, sygn. 18930.
  • Archiwum Państwowe w Kielcach, Urząd Wojewódzki Kielecki 1918-1939, sygn. 1425.
  • Archiwum Państwowe w Kielcach, Akta Magistratu Miasta Kielc nr 23 z 1923 r., sygn. 2240.
  • Karta ewidencyjna, Kościół Garnizonowy rzym.-kat. pw. NMP Królowej Korony Polskiej, oprac. Urszula Grabalska, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach i Archiwum Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie.
  • Adamczyk A., Prace remontowo-konserwatorskie i budowlane w granicach województwa świętokrzyskiego i dawnego kieleckiego, [w:] Prace konserwatorskie w latach 1990-2000. Dziesięć lat Służby Ochrony Zabytków w Kielcach, pod red. A. Piaseckiej, Kielce 2001, s. 23-40.
  • Adamczyk A., Modras J., Polanowski L., Prace przy zabytkach architektury sakralnej i zabudowie miejskiej. Zespoły kościelne i klasztorne, kaplice, synagogi, [w:] Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Kielcach, Prace konserwatorskie w woj. Świętokrzyskim w latach 2001-2012, Kielce 2014, s. 23-86.
  • Guldon Z., Massalski A., Historia Kielc do roku 1945, Kielce 2000. 
  • Pazdur J., Dzieje Kielc 1864-1939, Wrocław 1971.
  • Sokół K., Sosna A., Cerkwie w centralnej Polsce 1815-1915, Białystok 2011. 
     

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cerkiew
  • Chronologia: 1902-1904
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Chęcińska 2, Kielce
  • Lokalizacja: woj. świętokrzyskie, pow. Kielce, gmina Kielce
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy