Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

Duża Synagoga, ob. budynek Zespołu Szkół Plastycznych, Jarosław
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Duża Synagoga, ob. budynek Zespołu Szkół Plastycznych

Jarosław

photo

Budynek Dużej Synagogi w Jarosławiu jest największym tego typu obiektem zachowanym na terenie województwa podkarpackiego. Stanowi dominantę przestrzenno-znaczeniową tej części miasta oraz jest materialnym świadectwem bytności społeczności żydowskiej.

Historia

Najprawdopodobniej synagoga w Jarosławiu istniała już w 2 poł. XVII w. Obecna „Duża Synagoga” została wybudowana w l. 1810-1811 na miejscu starszej budowli. Obecny wygląd w dużej mierze zawdzięcza przebudowie przeprowadzonej w 1905 r., w ramach której dwukondygnacyjny babiniec znajdujący się od pn. strony został podwyższony do wysokości korpusu synagogi i całość przekryta wspólnym dachem. W czasie II w. św. budynek został zdewastowany przez okupanta. Po wojnie opuszczony popadał w ruinę. Już w 1954 r. synagoga miała zerwany dach, zniszczone sklepienia, schody, tynki. W 1962 r. zrujnowany budynek został przekazany Liceum Sztuk Plastycznych i w tym samym czasie rozpoczęto prace remontowe, adaptacyjne na cele szkoły, które zakończono w 1973 r. W tym czasie m.in. założono nowy dach z oknami w dolnej połaci, założono nowe stropy i ścianki działowe dzielące salę modlitewną. Rozebrano wejście do babińca lokalizowane wzdłuż pd.-zach. elewacji. Z przerwą budynek nadal służy szkole plastycznej m.in. jako galeria.

Opis

Duża Synagoga znajduje się ok. 100 m na zach. od jarosławskiego Rynku, ograniczona od pd.-wsch. ul. Opolską, od pd.-zach. pl. Bożnic, od pn.-zach. parkingiem przy ul. Ordynackiej, a od pn. „Małą synagogą” i od wsch. kamienicą Opolska 10. Budynek został wybudowany w stylistyce późnobarokowej, w większości zatartej przez późniejsze przebudowy. Założony na planie zbliżonym do kwadratu, obróconego o 45 względem stron świata. W pn. cz. znajdowała się kwadratowa sala modlitewna (obecnie przedzielona ściankami działowymi), otoczona od pd.-zach. i pd.-wsch. pomieszczeniami pomocniczymi. Obecnie główne wejście znajduje się w ścianie pd.-wsch., dodatkowe w ścianie pd.-zach. Synagoga jest dużych rozmiarów, zwartym, budynkiem z podpiwniczeniem, o zróżnicowanej liczbie kondygnacji, przekrytym dachem mansardowym w układzie namiotowym. Omawiany obiekt został wymurowany z cegły i obustronnie otynkowany. Piwnice przesklepiono kolebką, a w sali modlitewnej zastosowano sklepienie krzyżowe na gurtach wspartych na czterech filarach; pozostałe stropy żelbetowe. Elewacje synagogi o zaokrąglonych narożnikach i zwieńczone gzymsem koronującym. Elewacja frontowa (pd.-wsch.) pierwotnie ośmioosiowa, trzykondygnacyjna, gdzie dolna kondygnacja wydzielona gzymsem. Większość otworów okiennych w prostych opaskach z kluczem, charakterystyczne wyższe i półkoliście zakończone otwory w górnej kondygnacji. W pozostałych elewacjach otwory znajdują się w partii przyziemia i w górnej części elewacji - dużych rozmiarów półkoliście zakończone otwory okienne w kostkowych opaskach z kluczem. Osie otworów w elewacjach pn.-zach. i pn.-wsch. odpowiadające sali modlitewnej ramowane są przez zdwojone pilasty gierujące gzyms koronujący. Oprócz detalu architektonicznego sali modlitewnej (gzymsów, pilastrów) wyposażenie synagogi nie zachowało się.

Dostęp do zabytku ograniczony. Obiekt dostępny z zewnątrz, częściowo wewnątrz (galeria). Ewentualna możliwość zwiedzania po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym.

Oprac. Bartosz Podubny, OT NID w Rzeszowie, 10-07-2015 r.

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, tzw. karta biała, Jarosław, Budynek synagogi, ob. Liceum Sztuk Plastycznych, oprac. H. Juriewicz, 1996 r. (Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Przemyślu)
  • Czechowicz J., Zarys historii  Żydów w Jarosławiu i okolicy, Rzeszów 2015.
  • M. Steinberg, Żydzi w Jarosławiu, „Rocznik Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia” 1963-64, t. 4.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: synagoga
  • Chronologia: 1810 - 1811
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Opolska 12, Jarosław
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. jarosławski, gmina Jarosław (gm. miejska)
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy