Dom Kaznodziejów, Gdańsk
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Dom Kaznodziejów to cenny przykład renesansu niderlandzkiego charakteryzujący się zwielokrotnieniem modułu typowej fasady.

Historia

Obiekt wzniesiony został w latach 1599-1602, jako dom pastorów kościoła św. Katarzyny. Projekt domu przypisywany jest Antonowi van Obberghenowi, autorowi i budowniczemu Wielkiej Zbrojowni. Przez kolejne stulecia dom związany był z kościołem i pełnił funkcje mieszkalne. W XIX w. mieściła się w nim przykościelna szkoła średnia, w 2 poł. XIX w. lub w początkach wieku XX do elewacji zachodniej dostawiono nową kamienicę. W 1945 r. dom został poważnie zniszczony, choć szczęśliwie ocalała jego fasada. W 1965 zabezpieczono ruinę i w 1970 r. zakończono odbudowę (przychodnia lekarska). W powojennej odbudowie trójczłonowy historyczny budynek powiększono od zachodu o wnętrze sąsiedniej kamienicy, w której umieszczono główną klatkę schodową. Od 2008 r. obiekt w posiadaniu zakonu karmelitów, w 2011 w budynku rozpoczęto remont generalny.

Opis

Obiekt usytuowany w obrębie Starego Miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła św. Katarzyny, w zwartej, południowej pierzei ul. Katarzynki (niem. An der Katharinenkirche), elewacją frontową zwrócony w stronę północną. Stylistycznie przynależy do grupy najciekawszych w mieście przykładów renesansu niderlandzkiego. Dom trójsegmentowy, wzniesiony na rzucie zespolonych ze sobą trzech prostokątów. Wnętrze dwutraktowe z korytarzem poprzecznym rozdzielającym trakty. Bryła zwarta, trzykondygnacyjna, podpiwniczona (wraz z przedprożem), z trzema równoległymi dachami dwuspadowymi i wysokimi szczytami od północy i południa. Fasadę poprzedza niskie, szerokie przedproże z trzema ciągami jednobiegowych schodów. Dom wzniesiony z cegły, stropy ceramiczne na belkach stalowych, dach kryty dachówką. Elewacja frontowa licowana cegłą, dekorowana kamiennym wystrojem architektonicznym i rzeźbiarskim. Każdy z trzech segmentów (kamieniczek) wyodrębniony został własnym szczytem, ale podziały horyzontalne (gzymsy międzykondygnacyjne i gzyms wieńczący z fryzem) są wspólne. Na fryzie inskrypcja DIE AVF DEN HERRN HARREN KRIEGEN NEVE KRAFT DASS SIE AVFFAHREN MIT FLVEGELN WIE ADLER (Iz, 40. 31). Ponad prostokątnymi otworami okiennymi (po dwie osie w każdej z kamienic) płytkie blendy z łukiem koszowym zaakcentowanym trzema kamiennymi klińcami; pod oknami kamienne profilowane parapety. Trzy jednakowe portale rozmieszczone w skrajnych (zachodnich) osiach każdego segmentu: otwór przesklepiony łukiem koszowym z trzema kamiennymi klińcami (w zworniku motyw główki anielskiej). W szczytach o profilowanych esownicowo krawędziach dominuje geometryczna dekoracja listwowa (ornament okuciowy), w zwieńczeniach trójkątne naczółki na smukłych cokołach zakończone metalowymi sterczynami z chorągiewkami. W przedprożu kuta balustrada z kwiatonowymi sterczynami i fryzem o motywie wici roślinnej; przy schodach trzy pary kamiennych, profilowanych słupków. Elewacja tylna bez podziałów, zwieńczona trzema szczytami o prostym obrysie, w licu zachowane charakterystyczne blendy z łukami koszowymi. Wnętrze współczesne bez historycznego wystroju.

Zabytek dostępny z zewnątrz.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 04.11.2014 r.

Bibliografia

  • Friedrich J., Gdańskie zabytki architektury do końca XVIII w., Gdańsk 1997, s. 287.
  • Karta ewidencyjna, Kamienice, tzw. Dom Kaznodziejów, oprac. Maciej  Sieniawski,  Gdańsk 2011, Archiwum OT NID w Gdańsku

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek mieszkalny
  • Chronologia: koniec XVI w. - początek XVII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Katarzynki 1-3, Gdańsk
  • Lokalizacja: woj. pomorskie, pow. Gdańsk, gmina Gdańsk
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy