Historia obiektu

Sowia Dolina była penetrowana przez poszukiwaczy złóż kruszców, kamieni półszlachetnych i szlachetnych już od średniowiecza, a być może wcześniej. W okolicach Karpacza pozyskiwano szczególnie cenione szafiry (w Kruczych Skałach),  granaty zwane karbunkułami (w sztolniach nad Płomnicą) oraz turmaliny, ametysty i kryształy górskie. W odpisach tzw. księgi walońskiej, zawierającej notatki z prospekcji terenowych XV-wiecznych poszukiwaczy skarbów zwanych Walończykami odnotowane są liczne wystąpienia granatów i różnobarwnych kwarców w Sowiej Dolinie. Granaty pozyskiwano z aluwiów rzecznych, niekiedy drążono sztolnie wydobywcze. Sowia Dolina uznawana jest do tej pory za miejsce o szczególnym nasyceniu granatami. W osadach rzecznych te minerały stanowią do 66% frakcji ciężkiej. Kopalnie granatu w Sowiej Dolinie były co najmniej dwukrotnie wymieniane w XVIII-wiecznych kronikach. Minerały te wydobywano także w pobliżu, pod Skalnym Stołem. Długość sztolni wydobywczych wynosiła od kilku do kilkunastu metrów. Czasami były zaopatrzone w szybiki. Józef Kaźmierczyk datuje sztolnię odkrytą między Kruczymi Skałami, a Buławą na średniowiecze, jednak nie bez wątpliwości, które mogą wynikać z niemożności spenetrowania wyrobiska. Być może w sztolni tej wydobywano granaty, podobnie jak w wielu innych wyrobiskach zlokalizowanych nad Płomnicą. Trudno określić kiedy sztolnię wydrążono, być może w średniowieczu, ale nie należy wykluczać dużo późniejszej chronologii.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Sztolnia jest zlokalizowana w obrębie mezoregionu Karkonoszy, w Sowiej Dolinie, przy czarnym szlaku turystycznym, około 1500 m na południe od Kruczych Skał, 500 m na północ od Buławy (877 m n. p. m.), 50 m na wschód od rzeki Płomnicy.

Opis stanowiska:

Brak jakichkolwiek informacji dotyczących wyglądu sztolni. Z sentencji decyzji o wpisie do rejestru zabytków wynika, że była to krótka sztolnia, czyli typowa dla wyrobisk, z których w tym rejonie pozyskiwano kamienie szlachetne. Nie wiadomo również przy pomocy jakich narzędzi górniczych  została wydrążona.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

W 1981 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 87-16, Józef Każmierczyk, Barbara Czerska i Wiesław Rośkowicz opracowali kilkanaście kart ewidencyjnych stanowisk archeologicznych, wydzielając obiekty z obszaru wpisanego do rejestru zabytków w roku 1978 jako zespół urządzeń związanych z wydobyciem złota. Dwa z tych stanowisk: 11/10 i 13/12, zostały odrębnymi decyzjami wpisane do rejestru w 1983 roku.

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających. Przez Sowią Dolinę przebiega wiele szlaków turystycznych. Niektóre z nich zostały wytyczone w XIX wieku.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 19-06-2020 r.