Historia obiektu

Początkowo złoto odzyskiwano poprzez przemywanie luźnych skał okruchowych (piasków i żwirów), których wychodnie znajdowały się wzdłuż dolin rzecznych. Złotonośne piaski i żwiry najczęściej występują w zakolach rzek, w punktach przed przewężeniem doliny rzecznej, w miejscach, gdzie znajdują się przeszkody tarasujące koryto, w starorzeczach i w pobliżu ujść dopływów do większych cieków, przy stożkch napływowych, w kotłach u podnóży wodospadów, na odcinkach, gdzie rzeka płynie po twardym podłożu, obfitującym w progi, szczeliny i „kieszenie” skalne. Ślady złota stwierdzono w potokach płynących na północ i północny wschód od Karpacza, w Płuczkch i Ściegnach, w Wilczej Porębie i Sowiej Dolinie. Złoto pozyskiwano w Łomniczce, Złotym Potoku, Łomnicy, w pobliżu Małego Stawu i na Równi pod Śnieżką. Po wyczerpaniu się tych najłatwiej dostępnych złóż podejmowano bardziej skomplikowane prace eksploatacyjne, polegające na drążeniu szybów i sztolni. Wzdłuż pobliskich cieków budowano płuczki, w których przepłukiwano urobek z szybów dopóki nie nadawał się do odkruszcowania. Sowia Dolina i okolice były penetrowane przez poszukiwaczy złóż kruszców, kamieni półszlachetnych i szlachetnych już od średniowiecza, a być może wcześniej. Według H. Quiringa złotonośne złoża w Sowiej Dolinie były znane Celtom (IV-III wiek p.n.e.). We wczesnym średniowieczu stare poceltyckie szybiki miały zostać odbudowane i podjęto ich eksploatację. W tzw. księgach walońskich, a właściwie w odpisach notatek Walończyków znajdują się informacje dotyczące rud metali i kamieni szlachetnych w rejonie Sowiej Doliny. Od średniowiecza w okolicach Karpacza pozyskiwano szczególnie cenione szafiry (Krucze Skały), granaty zwane karbunkułami (w sztolniach nad Płomnicą) oraz turmaliny, ametysty, kryształy górskie. Sowia Dolina uznawana jest do tej pory za miejsce o szczególnym nasyceniu granatami. W osadach rzecznych te minerały stanowią do 66% frakcji ciężkiej. W XVIII i XIX wieku drążono sztolnie wydobywcze eksploatując rudy ołowiu, miedzi, srebra, a także granatów. Według Józefa Kaźmierczyka zinwentaryzowane przez jego zespół relikty szybów złota można wstępnie datować na średniowiecze.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Rejon eksploatacji złota jest zlokalizowany w obrębie mezoregionu Karkonoszy. Znajduje się na południe od osiedla Wilcza Poręba, w okolicy gdzie Droga Urszuli kończy swój bieg przy Betonowym Moście, po obu stronach potoku Łomniczka.

Opis stanowiska:

Po obu stronach Łomniczki są widoczne zapadliska szybów górniczych. Wprawdzie brak jakichkolwiek bliższych informacji na temat tych konkretnych szybów, jednak można przypuszczać, że były podobne do wyrobisk opisanych przez Józefa Kaźmierczyka w sprawozdaniu opracowanym po badaniach inwentaryzacyjnych z roku 1978.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

W 1978 r. Józef Kaźmierczyk i Barbara Czerska przeprowadzili badania powierzchniowe i wstępną inwentaryzację reliktów górnictwa w Sowiej Dolinie i okolicach. Znaleziska podzielili na trzy grupy tematyczne: znaki naskalne, szyby i płuczki. Badacze zlokalizowali w Sowiej Dolinie i okolicach co najmnie kilkaset szybów. Miały one kształty koliste lub owalne, rzadziej prostokątne. Ich średnica wynosiła od 3 do 5 m, zachowana głębokość nad zasypiskami do 50 cm. Wokół wielu szybów występowały ziemne pierścienie wysokości od 50 do 80 cm. Być może miały ograniczać spływanie do szybu wody opadowej. Z niektórymi wyrobiskami badacze łaczyli hałdy płonnego urobku wysokości 50-80 cm. W 1981 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 87-16, Józef Każmierczyk, Barbara Czerska i Wiesław Rośkowicz opracowali kilkanaście kart ewidencyjnych stanowisk archeologicznych, wydzielając obiekty z obszaru wpisanego do rejestru zabytków w roku 1978. Dwa z tych stanowisk: 11/10 i 13/12 zostały odrębnymi decyzjami wpisane do rejestru w 1983 roku. Rejon eksploatacji złota w Karpaczu-Wilczej Porębie nigdy nie był badany wykopaliskowo.

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 19-06-2020 r.