Historia obiektu

Z lat 1241-44 pochodzą wzmianki o rycerzu Stoschu, który siedział w Zarzycy (in Zaricha). W 1300 r. pojawia się informacja o villa Sarichov. W dokumencie z 1372 r. jako posiadacz folwarku w Zarzycy figuruje Henryk Stosch. Kolejni właściciele z tego rodu pojawiają się do roku 1475, kiedy w posiadanie wsi wszedł Jan Raselwitz.

Później Zarzyca (niem. Reichau) należała m.in. do rodów von Reichau, von Pakisch, von Sterz, von Eckwericht, von Popschitz. Około 1730 r. w centrum wsi zbudowano dwór, obecnie w stanie ruiny. Właścicielem był wówczas Carl Sigismund von Mutschelnitz auf Ober Johnsdorf.

Założenie obronne na górze Schloss Berg wznieśli przedstawiciele rodziny von Stosch. Zostało ono opuszczone zapewne w XV wieku. W trakcie badań archeologicznych nie znaleziono młodszych zabytków, co przemawiałoby za tą hipotezą. Poza tym w wykopie sondażowym ujawniono ślady pożaru, który strawił założenie.

Właściciele wznieśli nową siedzibę być może w centrum wsi, ale nie wiadomo gdzie. Można przypuszczać, że barokowy dwór, zbudowany w 2 ćwierci XVIII wieku był kolejną siedzibą pańską.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Wzgórz Niemczańsko-Strzelińskich, na naturalnym, bezimiennym wzniesieniu, w widłach dwóch cieków, około 300 m na północny zachód od centrum wsi, na terenie zalesionym.

Opis stanowiska:

Kopiec założony na planie wydłużonego owalu ma wymiary 35 x 25 m u podstawy, u góry 28 x 20 m. Jego wysokość wynosi od 3 do 3,5 m. Nasyp otacza fosa szerokości 4 m.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko archeologiczne było znane przed 1945 rokiem. Przed 1930 r. badania powierzchniowe przeprowadził Max Hellmich. W roku 1962 r. Jerzy Lodowski badał stanowisko sondażowo. We wschodniej części majdanu, pod humusem odkryto skupisko luźno ułożonych kamieni łamanych, wśród których znajdowało się dużo węgli drzewnych i przepalone belki. Stwierdzono, że miąższość warstwy kulturowej na majdanie wynosi około 50 cm. Znaleziono ułamki ceramiki, w tym również malowane czerwoną farbą, grudki polepy i gwoździe. W 1963 r. badania inwentaryzacyjne przeprowadził Tadeusz Kaletyn. W 1984 r. w ramach akcji weryfikacyjno-poszukiwawczej Archeologicznego Zdjęcia Polski stanowisko było badane powierzchniowo przez Annę Kulczycką-Leciejewiczową.

W 2007 r. w trakcie badań neolitycznej osady nr 6 w Zarzycy, znajdującej się w pobliżu grodziska, odkryto przypadkowo dobrze zachowaną stalową ostrogę z bodźcem gwiaździstym oraz fragmenty kości, ludzkich lub zwierzęcych. Ostrogę znaleziono w pobliżu ziemianek z okresu II wojny światowej. Być może zabytek wydobyto w trakcie kopania ziemianek i przemieszczono. Badacze datują znalezisko na XIV w. i wiążą z istnieniem w tym czasie założenia obronnego, znanego jako Zarzyca 7.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 02-06-2020 r.