Historia obiektu

Stanowisko archeologiczne znane jako rejon eksploatacji złota w Jeleniej Górze-Strupicach jest fragmentem dużego obszaru górnictwa złota ciągnącego się od potoku Złotoucha, przez tereny nad Jelniakiem, okolice Dziwiszowa, Górę Szybowcową, aż po Płoszczynę, górę Stromiec i Srebrną. W latach 1993-2000 (z przerwami) badano powierzchniowo i wykopaliskowo rejon górnictwa złota koło Dziwiszowa. W 1994 roku ujawniono trzy pola górnicze na zboczach Stromca. Badania archeologiczne prowadzone w 1997 m.in. nad Jelniakiem przyniosły odkrycie szybów górniczych i kamieni ze znakami krzyża, wyznaczającymi pola górnicze. W tym samym roku na południowo-zachodnim i północno-wschodnim zboczu góry Szybowcowej zinwentaryzowano wiele reliktów górniczych. W tej drugiej lokalizacji odnaleziono kilkadziesiąt szybów i 9 kamieni ze znakami granicznymi, przy czym na niektórych kamieniach było po kilka znaków krzyża. Z kolei nad rzeką Złotouchą, w pobliżu grodziska, znaleziono pozostałości po pracach płuczkarskich. Prawdopodobnie złoto i inne kruszce wydobywano na tym rozległym terenie już w 2. połowie XIII wieku. Pokłady uległy wyczerpaniu w XVI wieku, jednak jeszcze w wieku XVII w niektórych lokalizacjach podejmowano próby wydobycia surowca na bardzo ograniczoną skalę.

Nad Jeleniakiem nie prowadzono prac wykopaliskowych i nie pozyskano materiału datującego. Odkryty na jednym z głazów tzw. krzyż waloński  świadczy jedynie o penetracji tych terenów przez Walończyków , poszukujących w Sudetach kruszców, minerałów czy kamieni szlachetnych. Można przypuszczać, że szyby nad Jelniakiem, podobnie jak w innych lokalizacjach tutejszego obszaru górnictwa złota, drążono już w średniowieczu, być może do XVI wieku, co zależało od zasobności złoża.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Rejon eksploatacji złota jest zlokalizowany w obrębie mezoregionu Gór Kaczawskich, na wysokiej terasie potoku Jelniak, w lesie, między ul. Legnicką na zachodzie, a wzgórzem Sośnia na południowym wschodzie, na północ od tzw. Grobu Wandala.

Opis stanowiska:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane na wysokiej terasie potoku Jelniak. Znajduje się tam kilkadziesiąt reliktów szybów górniczych. Zinwentaryzowano również 5 głazów ze znakami krzyża, wyznaczających pola górnicze. Jeden ze znaków, charakteryzujący się dwiema poprzeczkami został przez badaczy określony jako tzw. krzyż waloński. Według Stanisława Firszta górnicy znad Jelniaka oprócz złota eksploatowali również żelazo (piryt?).

Stan i wyniki badań archeologicznych:

W 1988 r. Ryszard Kołomański opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego. W 1997 r. pod kierownictwem Stanisława Firszta nad Jelniakiem prowadzono badania powierzchniowe.  Odkryto ślady szybów górniczych i 5 kamieni ze znakami krzyża. Nie znaleziono materiału datującego, np. w postaci ułamków naczyń.

Zabytek jest dostępny dla zwiedzających.

Autor noty: Oprac.: Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 8-04-2020 r.