Historia obiektu

W zasobach archiwalnych zachowało się wiele dokumentów, dotyczących średniowiecznych właścicieli Smolca. W najstarszym z nich, pochodzącym z 1323 r. jako właściciel wymieniany jest Jeszko von Smolz (Jesco de Smolcz). W 1339 r. dobra Jeszka zostały przez króla Jana Luksemburskiego zwolnione na 6 lat z wszelkich obciążeń królewskich, m.in. za wierną służbę. Majątek wielokrotnie częściowo lub w całości zmieniał właścicieli. Należał do rycerzy i mieszczan. W dokumentach z XV w. pojawiały się ogólne informacje o ówczesnej siedzibie. W 1405 r. Henryk - sołtys w Smolcu Małym sprzedał mieszczaninowi Mikołajowi Goetke wał w Smolcu (das Wahl). W 1421 r. mieszczanin Piotr Niclas sprzedal Guntherowi Richterowi swoją połowę majątku, w tym połowę kopca i siedziby (helfte des Waals und Gesäß darbeÿ). W 1452 r. Richter, który w międzyczasie odkupił resztę dóbr w Smolcu Małym, sprzedał mieszczaninowi Wacławowi Reichel majątek wraz z wałem i siedzibą (Wall, Gesäß). Po 1500 r. Mikołaj Uthmann syn burmistrza Zgorzelca pojął za żonę Barbarę, wdowę po poprzednim właścicielu Smolca Stenzelu Wüstehube von Goldenstein - kanclerzu księstwa wrocławskiego. W 1514 r. Mikołaj stał się właścicielem Smolca Dużego i Małego. Od tego czasu podpisywał się jako "von Uthmann und Schmolz". Po śmierci Barbary, w 1516r. Mikołaj poślubił Barbarę Sauermann. W 1523 r. przebudowano i rozbudowano średniowieczną siedzibę nadając jej formę dwuskrzydłowego obronnego dworu nawodnego. W XVIII w. dobudowano od zachodu trzecie skrzydło.

Opis obiektu

Usytuowanie zabytku:

Stanowisko archeologiczne jest zlokalizowane w obrębie mezoregionu Równiny Wrocławskiej, obecnie w centrum Smolca - na zachód od ul. Głównej i na północ od ul. Lipowej, dawniej we wsi Smolec Mały lub Polski.

Opis stanowiska:

Pierwotne założenie obronne składało się z kopca wzniesionego na planie owalu o zachowanych wymiarach: 31 x 32 m u podstawy, 22 x 23 m u góry oraz wysokości 2-2,5 m. Nasyp otaczała fosa szerokości 10-16 m.  Na kopcu była usytuowana murowana wieża mieszkalno-obronna na planie czworokąta i inne zabudowania. Relikty tego założenia zostały wykorzystane przez budowniczych renesansowego, nawodnego dworu obronnego , np. wieżę mieszkalną  włączono w obręb wschodniego skrzydła dworu.

Stan i wyniki badań archeologicznych:

Stanowisko nie było badane wykopaliskowo. Przed 1945 r. penetrowano je powierzchniowo.

W 1986 r. w ramach realizacji weryfikacyjno-poszukiwawczej akcji Archeologicznego Zdjęcia Polski dla obszaru 80-27 zespół w składzie: Ludwik A. Kamiński i Andrzej Tucholski, opracował kartę ewidencyjną stanowiska archeologicznego.

Dostępność obiektu dla zwiedzających: Zabytek jest dostępny.

Autor noty: oprac. Donata Trenkler, OT NID we Wrocławiu, 27-08-2020 r.