Zielona otulina wzgórza zamkowego, wydzielona od wschodu i południa zakolem rzeki, stanowi przedpole widokowe czworobocznego, sztucznego wzniesienia - najstarszego fragmentu Lubaczowa oraz ważny element układu przestrzennego miasta i jedyny większy obszar urządzonej zieleni miejskiej.

Historia obiektu

Wzgórze zamkowe z przylegającym do niego parkiem położone jest na pd.-wsch. od miasta lokacyjnego o starej, sięgającej wczesnego średniowiecza metryce osadniczej. Sztuczne wzniesienie zwane okopem położone było, w przeszłości, w trudno dostępnym terenie pokrytym mokradłami i bagnami w widłach rzek Lubaczówka (Hedwisznia) i Sołotwa, co decydowało o jego walorach obronnych.

W 3. ćw. XVIII w. na wzgórzu zamkowym wzniesiono murowane budynki: siedzibę mieszkalną, oficynę i kuchnię zamkową. Mapa sporządzona w 4. ćw. XVIII w. odwzorowała na pd. od zamku czterokwaterowy ogród z krzyżującymi się ścieżkami. W latach 50. XIX w., gdy obszar zamkowy znajdował się w ręku Antoniego Brenera, mapa katastralna odnotowała murowane budynki na obrzeżach czworobocznego wzgórza zamkowego, usytuowany pośrodku owalny gazon oraz szeroki pas zieleni otaczający wzgórze wraz z przebiegającą po łuku fosą łączącą dwa stawy pełnowodne. W 1876 r. wzgórze zamkowe przeszło w ręce rodziny hrabiów Gołuchowskich. W 1911 r. Adam hr. Gołuchowski przeprowadził rozbiórkę znajdującego się w awaryjnym stanie dworu czyniąc z dotychczasowej oficyny siedzibę mieszkalną. W 1911 r. opracowany został dla miasta Lubaczowa przez lwowskiego urbanistę Ignacego Drexlera projekt regulacji, który uwzględniał powstanie parku miejskiego, przy ulicy Zamkowej (ob. Sobieskiego), po północnej stronie rzeki Lubaczówka, w innej lokalizacji, niż obecny park. Zatem przypisywanie Drexlerowi autorstwa projektu lubaczowskiego parku jest błędem, powielanym przez autorów wielu publikacji. Założenie zieleni towarzyszące wzgórzu zamkowemu było własnością Gołuchowskich do 2. wojny światowej. Kilka lat po jej zakończeniu, w 1949 r. rozebrany został budynek oficyny, a teren wzgórza oraz przylegający do niego obszar został zaaranżowany jako park miejski, z muszlą koncertową, ławkami, alejkami i placem zabaw. Niestety wzdłuż ulicy wydzielono pas terenu i wprowadzono zabudowę wielorodzinną – cztery piętrowe budynki, co bezpowrotnie „odcięło” teren zielony od ulicy. W 1994 r. zespół zamkowo-parkowy został przejęty przez Muzeum Kresów w Lubaczowie i od tego czasu trwają nieprzerwanie prace przy drzewostanie parkowym. W l. 2021-2024  obszar parku poddano kompleksowej rewitalizacji, podkreślono jego krajobrazowy charakter swobodnym układem alejek a do założenia  wodnego wprowadzono mostki i pomost.

Opis obiektu

Park położony jest w pd.-wsch. części Lubaczowa. Teren ten ograniczony jest od zach. ul. Jana III Sobieskiego, od strony pn. korytem rzeki Lubaczówki, od wsch. i pd. ciekiem wodnym i rozlewiskami dawnego starorzecza.

Pośrodku założenia parkowego umiejscowione jest wzgórze zamkowe, stanowiąc jego dominantę przestrzenną i kompozycyjną. Od wschodniej strony obejmuje je, łagodnym łukiem, kanał wodny z dwoma stawami na końcach: pn. i pd., relikt dawnego układu starorzecza (fosy?). Geometria układu wodnego kontynuowana jest rozplanowaniem alejek parkowych, które dwoma niepełnymi pierścieniami obejmują znajdujące się pośrodku sztuczne wzniesienie. Wśród zadrzewień wyróżniają się: szpaler grabowy przy drodze na wzgórze zamkowe,  aleja kasztanowcowa z l. 70. XX w. w pd. części parku oraz pojedyncze lipy drobnolistne, olchy czarne, graby pospolite.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Dostęp nieograniczony w godzinach otwarcia parku.

Autor noty: Barbara Potera, OT NID w Rzeszowie, 20.08.2024 r.