Poznaj lokalne zabytki

Wyraź zgodę na lokalizację i oglądaj zabytki w najbliższej okolicy

Zmień ustawienia przeglądarki aby zezwolić na pobranie lokalizacji
Wyszukaj w
Lokalizacja
Rodzaj obiektu
Kategoria dokumentu
Stanowisko archeologiczne
Wyszukaj
Kultura archeologiczna
Chronologia
Stanowisko archeologiczne
Czas powstania obiektu
Od
Do
Architektura
Kategoria obiektu
Strona korzysta z plików cookies. Dowiedz się więcej.

Wodociągowa wieża ciśnień, ob. obserwatorium astronomiczne - Zabytek.pl

galeria zdjęć obiektu wodociągowa wieża ciśnień
Zobacz zdjęcie panoramiczne
Zobacz lokalizację
Dodaj do ulubionych
Dodaj do ulubionych
Drukuj
Drukuj
Udostępnij

Wodociągowa wieża ciśnień, ob. obserwatorium astronomiczne

architektura przemysłowa 1897 r. Olsztyn
Pokaż drogę dojazdu

Adres
Olsztyn, Żołnierska 13

Lokalizacja
woj. warmińsko-mazurskie, pow. Olsztyn, gm. Olsztyn

Wodociągowa wieża ciśnień w Olsztynie stanowi interesujący zabytek techniki zaadaptowany na potrzeby działalności obserwatorium astronomicznego. Taras widokowy, zlokalizowany na szczycie obiektu, pozwala na dzienną i nocną obserwację nieba oraz podziwianie panoramy Olsztyna.

Historia

Pomysł stworzenia nowoczesnego systemu wodociągów i systemu kanalizacji miejskiej w Olsztynie pojawił się pod koniec XIX wieku. Idea uzyskała wsparcie burmistrza – Oskara Beliana, który powołał specjalną komisję odpowiedzialną za inwestycję. W przedsięwzięcie został włączony ówczesny architekt miejski, Robert Luckhardt, który w 1895 roku rozpoczął prace nad projektem. Przygotowanie dokumentacji technicznej powierzono inżynierowi Ottonowi Smrekerowi. Wieża ciśnień w Olsztynie stanowiła istotny element infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej powstałej w latach 1897-1899. Została wybudowana na tzw. Wzgórzu Św. Andrzeja, czyli najwyższym wówczas (143 m n.p.m.) wzniesieniu Olsztyna. Woda zgromadzona wewnątrz zbiornika wieży zasilała pod ciśnieniem hydrostatycznym miejską sieć wodociągową. W latach 30. XX wieku wodociąg miejski w Olsztynie został unowocześniony, a zbiornik wieżowy pełnił funkcje zbiornika wyrównawczego, ale po kolejnej modernizacji (w latach 60. XX wieku) całkowicie wyłączono go z eksploatacji. 

W 1973 roku (z okazji obchodów pięćsetnej rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika) nieopodal wieży otwarto nowoczesny gmach planetarium. Lokalni miłośnicy astronomii od lat starali się o utworzenie obserwatorium astronomicznego. Nieużytkowana wieża ciśnień stanowiła idealny obiekt do adaptacji pod tę funkcję. Dzięki staraniom ówczesnego dyrektora planetarium – Stanisława Oszczaka oraz astronoma Zbigniewa Gałeckiego władze miasta wyraziły zgodę na zagospodarowanie obiektu. Autorami projektu przebudowy wieży byli architekci: Kazimierz Frankowski i Andrzej Zaborowski z Biura Projektowo-Badawczego Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt” Olsztyn. Za rozwiązania konstrukcyjne odpowiadał inżynier Kazimierz Jastrzębski. W maju 1979 roku obiekt obserwatorium został przekazany Planetarium Lotów Kosmicznych. Podczas prac adaptacyjnych usunięto elementy wewnętrzne budynku, a na szczycie dostawiono kopułę teleskopu. We wnętrzach wykonano wystrój plastyczny, nawiązujący do dekoracji wnętrz w planetarium. Za jego projekt odpowiadał zespół artystów z Okręgu Olsztyńskiego Związku Polskich Artystów Plastyków w składzie: Jan Wiesław Kaczmarek, Marek Nowak i Marek Kłos. Uroczyste otwarcie Ludowego Obserwatorium Astronomicznego nastąpiło w dniu 13 października 1979 roku. W 2007 roku obiekt został kompleksowo odrestaurowany  w ramach realizacji projektu „Konserwacja i modernizacja wieży ciśnień”. Prace restauratorskie przy budynku oraz jego otoczeniu zostały docenione w konkursie „Zabytek Zadbany” zdobywając w 2008 roku laur w kategorii „obiekt poprzemysłowy”.

Galeria zdjęć 1/
Olsztyn, wieża ciśnień, widok ogólny, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, widok ogólny, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, widok ogólny, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, wejście główne, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, wejście główne, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, wejście boczne, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, dekoracja wnętrza, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, dekoracja wnętrza, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, dekoracja wnętrza, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, dekoracja wnętrza, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wieża ciśnień, dekoracja wnętrza, lipiec 2025 r.
Olsztyn, wodociągowa wieża ciśnień, stan na listopad 2024 r.

Obiekt

Wolnostojąca wieża, zlokalizowana przy ul. Żołnierskiej w Olsztynie, posadowiona jest na rzucie koła, murowana z cegły i licowana. Została wzniesiona na planie koła, z poziomym podziałem elewacji na cztery kondygnacje. Wejście do wieży znajduje się w półkoliście zamkniętej wnęce. Bryłę wieńczy gzyms schodkowy i krenelaż (tzw. zęby). Podczas prac adaptacyjnych w latach 70. XX wieku we wnętrzu wieży zdemontowano stalowy zbiornik i istniejące stropy. W trzonie wprowadzono szkielet żelbetowy, w który wbudowano 6-kondygnacyjne pomieszczenia pracowni naukowych obserwatorium. Na szczycie wieży zabudowano kopułę mieszczącą przyrządy obserwacyjne. Utrzymano materiał, konstrukcję, plan i elewacje murowanego z cegły trzonu. Obiekt posiada górny taras widokowy z kopułą obserwacyjną.

Oprac. Marta Liszewska, OT NID w Olsztynie, 25.07.2025 r.

Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkownika Lech Pietrzak.

Rodzaj: architektura przemysłowa

Materiał budowy:  ceglane

Styl architektoniczny: nieznana

Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków

Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_28_BL.36791, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_28_BL.30842

Licencja (opis)

Creative commons

Uznanie autorstwa

Użycie niekomercyjne

Bez utworów zależnych

Widzisz błędy lub nieprawidłowości? Zgłoś naruszenie zasad.

Zobacz dokumentację zabytku

1 dokument

Zobacz także w najbliższej okolicy

10 obiektów

10 Pokaż wszystkie