Funkcja czasowo wyłączona. Zapraszamy wkrótce.

cmentarz żydowski, Wadowice
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Kirkut wadowicki należy do najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich na terenie Małopolski. Jest jednym z niewielu tego typu zabytków, które uległy tylko niewielkim zniszczeniom w czasie II wojny światowej. Kirkut ma znaczną wartość historyczną dla społeczności lokalnej. Część nagrobków cmentarnych ma wysokie wartości artystyczne.

Historia

Kirkut założony został w 1882 r., a powiększono go w 1894 r. Cmentarzem zarządzało bractwo Chewra Kadisza. Kirkut był miejscem pochówku zmarłych członków miejscowej gminy żydowskiej, a także zmarłych lub poległych w działaniach wojennych w latach 1914-1918 żołnierzy żydowskich z garnizonu wojskowego w Wadowicach. Po 1945 r. cmentarz uporządkowano z inicjatywy przewodniczącego krakowskiej gminy żydowskiej Meira Jakubowicza i jej mieszkańców pochodzących z Wadowic. W czasie prac renowacyjnych m.in. poustawiano poprzewracane macewy oraz odremontowano dom przedpogrzebowy i mur otaczający cmentarz. Większe prace restauracyjno-konserwatorskie prowadzone były w latach 1992-1993 dzięki staraniom dr Dawida Jakubowicza oraz wparciu finansowemu wadowickich Żydów i ich potomków mieszkających za granicą. Działania te upamiętnia tablica w murze domu przedpogrzebowego. Ostatnia renowacja cmentarza miała miejsce w latach 1997-1999. Kirkut jest nadal czynny, ale ceremonie pogrzebowe odbywają się tu bardzo rzadko. Zarządza nim Kongregacja Wyznania Mojżeszowego w Krakowie.

Opis

Cmentarz o powierzchni 0.5 ha położony jest w północnej części Wadowic, przy granicy z wsią Tomice, w pobliżu toru nieczynnej linii kolejowej Wadowice-Oświęcim. Otoczony jest wysokim ceglanym murem z budynkiem bramnym i domem przedpogrzebowym z mieszkaniem dozorcy (Domem Oczyszczenia – Beit Tahara). Nad bramą umieszczona jest, częściowo czytelna, hebrajska inskrypcja z datą założenia kirkutu.  Na cmentarzu zachowało się ponad 560 nagrobków z których część jest znacznie zniszczonych lub uszkodzonych. Najstarsza zachowana macewa znajduje się na grobie Barucha Thieberga (zm. 1902 r. w wieku 82 lat), uczestnika Powstania Styczniowego w 1863 r., pierwszego Żyda, który otrzymał zezwolenie od miejscowych władz na osiedlenie się w Wadowicach (do 1819 r. w mieście obowiązywał zakaz osiedlania się Żydów). Większość macew z marmuru lub z piaskowca, zakończonych jest górą odcinkami łuków, poziomo lub dwuspadowo i zdobionych rytymi lub malowanymi ornamentami roślinnymi i żydowskimi symbolami religijnymi (m.in. gwiazdą Dawida, koronami, dzbanami, misami, menorami). Epitafia są w języku hebrajskim lub częściowo w języku niemieckim albo polskim. Wykonawcami nagrobków, często na wysokim poziomie artystycznym są przeważnie kamieniarze, Wulkan z Bielska, Gawron z Wadowic i Horner z Krakowa. Na cmentarzu znajdują się m.in. groby prezesów wadowickiej gminy żydowskiej Izraela Hupperta (zm. 1917 r.), Izydora Daniela (zm. 1919 r.) i Zachariasza Klugera (zm. 1937 r.). Zagładę żydów w czasie okupacji hitlerowskiej przypomina pomnik upamiętniający Żydów z Wadowic, Cieszyna, Katowic, Żywca, Bielska, Dziedzic, Czechowic, Andrychowa, Kęt, Suchej i Zatora, zwiezionych do getta w Wadowicach przez hitlerowców i zamordowanych w latach 1942-43 w obozach zagłady w Bełżcu i Oświęcimiu, ustawiony na zbiorowej mogile 92 Żydów zamordowanych w 1943 w Makowie Podhalańskim. (spoczywających w tej mogile ekshumowano w 1964 r.).Teren cmentarza jest  porośnięty gęsto zielenią wysoką (głównie wierzbami i tujami).

Zabytek dostępny. Klucze do bramy tel. 600819122, 608277308

Oprac. Tadeusz Śledzikowski, OT NID w Krakowie, 13-05-2015 r.

Bibliografia

  • Burchard P., Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa 1990, s. 201.
  • Iwańska K., Cmentarz żydowski w Wadowicach [w:] Wadoviana nr. 9
  • Jurczak Z., Wadowickie ślady historii, Wadowice 1987, s.57-62.
  • Śledzikowski T., Zabytkowe cmentarze i mogiły w Polsce. Województwo- bielsko-bialskie, Warszawa 1995, s. 129.
  • Zinkow J., Wadowice i okolice, Wadowice 2001, s. 136-137.
  • strony internetowe - www.sztetl.org.pl; www.kirkutyxip.pl

Informacje ogólne

  • Rodzaj: cmentarz żydowski
  • Chronologia: 1882 r.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Wadowice
  • Lokalizacja: woj. małopolskie, pow. wadowicki, gmina Wadowice - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy