park, Zatonie
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Park należy do największych założeń krajobrazowych w regionie. Jego fundatorką była księżna Dorota Talleyrand-Périgord, a projekt przypisuje wybitnemu twórcy ogrodów - Peterowi Josephowi Lenne.

Historia

Pierwszy ogród ozdobny w Zatoniu powstał w XVIII w. przy barokowym dworze wzniesionym w latach 1685-1689 przez Balthasara von Unruh. Nie jest znana wielkość, układ ani kompozycja tamtego założenia – wiadomo jedynie, że w 1840 r. przed fasadą budynku znajdował się ukwiecony dziedziniec, a na tyłach ogród z kwiatami przechodzący w łąkę i las. W latach 1842-1843, na polecenie księżnej Doroty Talleyrand-Périgord, do której majątek należał od 1809 r., przebudowano dwór nadając mu formę klasycystycznego pałacu. Mniej więcej w tym samym czasie rozpoczęto prace przy kształtowaniu rozległego parku krajobrazowego wokół rezydencji. Możliwe, że autorem projektu, bądź doradcą przy jego tworzeniu, był Peter Joseph Lenne. Park po rozbudowie zajmował obszar około 32 ha. Przed fasadą pałacu i przylegających od wsch. budynków oranżerii i cieplarni (1815 r.), znajdował się ogród kwiatowy ozdobiony dwiema fontannami. Główna część parku, rozciągała się na pn. i daleko na wsch. od rezydencji. Centralną część zajmował rozległa Łąka Joanny. Na jej wsch. krańcu, na kopcu widokowym, stała altana. We wzniesieniu utworzono kamienną grotę, a obok niej niewielkie oczko wodne. W zach. części parku znajdował się staw z Wyspą Marii. W 1871 r. książę Aleksander Edmund de Talleyrand-Périgord przebudował oranżerię i cieplarnię, a kolejna właścicielka,  Renata von Lancken-Wakenitz, przed 1905 r. powiększyła park o część leśną o powierzchni 18 ha. Prawdopodobnie również wówczas powstała aleja lipowa przy południowej granicy parku. W 1945 r. spłonął pałac, cieplarnie i oranżeria - do dziś znajdują się w stanie ruiny. Park przejęły Lasy Państwowe. W 2017 r. powstał projekt rewitalizacji parku.

Opis

Park znajduje się w środkowej części wsi, po wsch. stronie drogi Zielona Góra-Kożuchów. Rozciąga się na powierzchni 52 ha wzdłuż lokalnej drogi prowadzącej do Niedoradza. Główny wjazd jest usytuowany naprzeciw ruin kościoła. Stamtąd na wsch. przez cały park ciągnie się aleja lipowa - główny trakt całego zespołu. W zach. części zachowane ruiny neorenesansowego pałacu i przylegających do niego oranżerii i cieplarni. Na osi fasady pałacu i oranżerii pozostałości fontann. Po stronie pn., na osi wsch.-zach., rozległa, podłużna polana (Łąka Joanny) z soliterowym okazem dębu. Na wsch. od niego kopiec z pozostałościami altany i zachowaną kamienną grotą u podnóża. W drzewostanie dominują rodzime drzewa liściaste: dęby szypułkowe, lipy drobnolistne, graby pospolite, buki pospolite i klony. Szczególnymi walorami dekoracyjnymi wyróżniają się buki w trzech odmianach: ‘Asplenifolia’, ‘Pendula’ i ‘Atropunicea’. Drzewa introdukowane reprezentują: kasztanowce białe, dęby czerwone oraz pojedyncze egzemplarze dębu błotnego i szkarłatnego. Na szczególną uwagę zasługuje runo parkowe – niemal całą zach. część porasta czosnek niedźwiedzi i kokorycz pełna. We wsch. część parku występuje znacznie więcej drzew iglastych.

Zabytek dostępny.

oprac. Anna Jackiewicz, OT NID w Zielonej Górze, 23-11-2017 r.

Bibliografia

  • Bielinis-Kopeć B. (red.), Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego, Zielona Góra 2008, s. 441-442.
  • Bielinis-Kopeć B. (red.), Zabytkowe parki województwa lubuskiego, Zielona Góra 2013, s. 469-471

Informacje ogólne

  • Rodzaj: park
  • Chronologia: l. 40.XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Zatonie
  • Lokalizacja: woj. lubuskie, pow. Zielona Góra, gmina Zielona Góra
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy