Historia

Tłumaczów wzmiankowany był po raz pierwszy w 1347 roku, tutejsza parafia w 1364 roku, a sam kościół w 1367 roku. W czasie reformacji, przed 1558 rokiem przejęty przez protestantów. W 1621 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej spalony i długo nie odbudowywany. W 1623 roku oddany katolikom i już tylko filalny. W końcu 1663 roku z wielkim, finansowym trudem gminy wiejskiej zbudowany nowy, drewniany kościół pw. Św. Piotra i Pawła. Obecny, murowany wzniesiony w latach około 1715–1738 z inicjatywy hrabiów von Götzen z Bożkowa i ze Ścinawki Górnej-Saren. Zbudowany jako stosunkowo skromny, salowy, bezwieżowy, o oszczędnych formach z dużą przybudówką zawierającą zakrystię i lożę patronacką na piętrze. Wzniesiony w duchu schyłkowej fazy wczesnego baroku. Funkcjonalno-przestrzenne rozwiązanie kościoła i poziom umieszczenia okien charakterystyczne dla architektury XVIII wieku, ale ujęcie szczytu bliskie jeszcze formom z 4. ćwierci XVII wieku. Zastosowane też rozwiązania praktyczne i uświęcone tradycją, takie jak np. nakrycie przybudówki prezbiterium przedłużoną połacią dachu kościoła, czy wbudowanie w nawę drewnianego chóru muzycznego. Kościół projektowany zapewne przez budowniczego lokalnego zatrudnionego przez hrabiów von Götzen lub przez ich budowniczego dominialnego. Około połowy XIX wieku przebudowana w duchu neoklasycyzmu kruchta przed fasadą kościoła, zbudowany nowy, większy, drewniany chór muzyczny oraz wymieniona stolarka okienna. W 2. połowie XIX stulecia wykonana dekoracyjna polichromia sklepienia kościoła. W końcu XIX wieku zbudowana obecna, ośmioboczna sygnaturka. Kościół odnawiany m.in. w latach 1976–1978.

Opis

Kościół w Tłumaczowie murowany z kamienia i cegły, tynkowany. Zbudowany jako salowy, z zaznaczonym wewnątrz łukiem tęczowym. Bezwieżowy z półkoliście zamkniętym, niewyodrębnionym prezbiterium, z dostawioną od północy dwukondygnacjową przybudówką z zakrystią, kruchtą i lożą patronacką na piętrze oraz z dwukondygnacjową przybudówką przy elewacji frontowej. W przybudówce kruchta, schody na chór muzyczny i dodatkowa lokalność na jego poziomie. Kościół nakryty dwuspadowym dachem z fragmentem połaci przedłużonym na północną przybudówkę jako jej dach pulpitowy. W dach wbudowana sygnaturka. Wystrój elewacji wykonany w tynku, ryty w nim, uzupełniony kamieniarką. Złożony z cokołu, lizen, profilowanego gzymsu koronującego i listwowych obramień okiennych. Portale zewnętrzne barokowe, kamienne, uszakowe. Elewacja frontowa zwieńczona szczytem wolutowym z trójkątnym szczytem. We frontowej elewacji przybudówki kamienny, wczesnobarokowy, uszakowy portal, a w jej trójkątnym szczycie okulus z rozetą.

W oknach zachowana ozdobna stolarka lub armatura okienna w stylu historyzmu, z dominacją neoklasycyzmu. Sygnaturka ośmioboczna, drewniana o konstrukcji szkieletowej, w dolnej części oszalowana deskami. Tu też tarcze zegarowe. Powyżej prześwit zwieńczony cebulastym hełmem. Ściany prezbiterium i nawy rozczłonkowane wiązkami lizen wspierającymi odcinki belkowania, na których oparte ujednolicone przestrzennie sklepienie kolebkowe z lunetami i gurtami. Zachowana dekoracyjna polichromia wnętrza prezbiterium złożona z barwnych pasów, ozdobnych szlaków o motywach roślinnych oraz neoklasycystycznego ornamentu (wole oczy). Chór muzyczny drewniany wsparty na słupach. Jego balustrada późnobarokowo-neoklasycystyczna, falista, pełna, o podziale kwaterowym. Obecne wyposażenie kościoła z XVIII i XIX wieku. Są to: późnobarokowo-rokokowy, architektoniczny ołtarz główny z dwiema bramkami (2. połowa XVIII wieku), architektoniczny ołtarz boczny (barok, 2. połowa XVII wieku), ołtarz boczny Św. Anny (barok, 1720 rok, K.S. Flacker), ambona (barok, 1720 rok, K.S. Flacker), prospekt organowy (neklasycyzm), stalle w prezbiterium, ozdobna stolarka lub armatura okienna w prezbiterium wzbogacona witrażami (historyzm, 2. połowa XIX wieku).

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 08-07-2016 r.