Historia

Założenie rezydencjalno-gospodarcze Rembielińskich kształtowało się wraz z budową siedziby przez Stanisława Rembielińskiego już w latach 70. XVIII wieku. Największą świetność i rozmach przyniosła działalność Rajmunda Rembielińskiego, syna Stanisława. W 2. ćw. XIX wieku, według projektu architekta Henryka Marconiego dokonał on istotnej przebudowy rezydencji. Do dworu prowadziła reprezentacyjna aleja dojazdowa stanowiąca główną oś kompozycyjną. Wjazd był od ul. Dwornej obecnie Wojska Polskiego. Przed dworem znajdował się obszerny gazon. Dwór otaczał rozległy park. Rozciągał się od części gospodarczej usytuowanej na wschodzie po duży staw wykopany w zachodniej części. Przy głównej alei biegnącej przez park, po obu jej stronach znajdował się ogród z klombami i rabatami. Od południa do parku przylegał sad i rozległe łąki. Drzewostan stanowiły rodzime gatunki, głównie lipy, klony, wierzby czy kasztanowce.

Równolegle z przebudową dworu trwała rozbudowa części gospodarczej założenia. W miejsce drewnianych wzniesiono murowane budynki gospodarcze i domy mieszkalne dla służby dworskiej. Postawiono je po obu stronach głównej alei. Po śmierci Rajmunda, kolejnym dziedzicem na Jedwabnem został jego syn Eugeniusz. W 1909 roku majątek w drodze sprzedaży trafił w posiadanie Aleksandry Henryki i Zdzisława Marcinkowskich. W czasie walk niemiecko-rosyjskich podczas I wojny światowej Jedwabne znalazło się na linii frontu. Zniszczenia były znaczne i przerosły możliwości finansowe Marcinkowskich do podjęcia trudu sanacji. W 1918 roku majątek został ponownie sprzedany Helenie i Henrykowi Prusom. Oni to, ostatni właściciele, aby pozyskać fundusze na prace remontowe zdecydowali się na parcelację gruntów. Dwór został przebudowany kolejny raz przez Helenę Prus. Podczas II wojny światowej dobrami administrowali okupanci, do czerwca 1941 roku Sowieci, później niemieckie władze okupacyjne. W 1945 roku siedzibę miała tam Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. W wyniku nacjonalizacji i kolejnej parcelacji z założenia pozostało 18 ha tzw. resztówki z przeznaczeniem na szkołę i inne instytucje użyteczności publicznej. Zdewastowana zabudowa gospodarcza została rozebrana, sad wycięto, a przetrzebiony park podzielono na mniejsze działki. Po II wojnie światowej w obrębie założenia dworskiego powstały nowe ulice Piękna oraz Żwirki i Wigury. Ta ostatnia wybiegająca z południowo wschodniego narożnika rynku stanowiła nowe, główne połączenie z dawnym dworem. Do dziś zachowały się pozostałości parku m.in. pojedyncze drzewa alei kasztanowej wzdłuż ulicy Pięknej czy fragment lipowej alei w zachodniej części założenia.

Opis

Park dworski rozciągał się na osi wschód – zachód. Główna aleja biegnąca przez park (obecnie ulica Piękna), krzyżowała się przy północnym szczycie dworu z aleją dojazdową, (obecnie ulicą Żwirki i Wigury). Nie zachował się gazon przed dworem. Ochronie konserwatorskiej podlega niewielka część dawnego założenia rezydencjalno-gospodarczego, na której zachował się fragment zieleni komponowanej. Na elementy zabytkowe składają się pojedyncze drzewa alei kasztanowej pierwotnie prowadzącej do podjazdu przed dworem - zachowany fragment od biegnący od ul. Wojska Polskiego, ulicą Piękną (na działce o nr. 1284/1), skupiny drzew, szpaler lip w zachodniej części parku (działki o nr. 1284/5, 1285/1 i 1285/2). Starodrzew w parku tworzą: lipa drobnolistna (Tilia cordata), kasztanowiec biały (Aesculus hippocastanum), wierzba płacząca (Salix vitelina pendula), topola (Populus sp.), tawuła (Spiraea sp.), ałycza (Prunus cerasifera). Obecnie park przy dawnym dworze Rembielińskich jest w dużej mierze współczesną, skromną kreacją.

Obiekt dostępny.

Oprac. Iwona Górska, Oddział Terenowy w Białymstoku, 05.06.2025 r.