Historia

Pierwszy kościół w Jedwabnem istniał już w 1417 roku, a parafia pw. Nawiedzenia NMP, św. Jakuba Starszego i Wszystkich Świętych została erygowana w 1466 roku staraniem Jana z Bylicy. Kolejny, drewniany kościół z dwuwieżową fasadą, został zbudowany w latach 1737-1738 z fundacji Antoniego Rostkowskiego i konsekrowany w 1743 roku. Niestety, spłonął on w 1915 roku, w czasie I wojny światowej. Obecny, murowany kościół został zbudowany w latach 1926-1935 według projektu architekta Feliksa Michalskiego, w stylu neobarokowym. Typ budowli bazylikowy, trójnawowy z transeptem i dwiema wieżami o wysokości 36 m. Obiekt został wzniesiony staraniem dwóch księży proboszczów: Andrzeja Gawędzkiego i Mariana Szumowskiego. W dniu 22 lipca 1935 roku kościół konsekrował biskup łomżyński Stanisław Kostka Łukomski. Na zewnętrznej północnej ścianie prezbiterium umieszczona jest granitowa płyta z datami 1417, 1737-43, 1926-35, odnoszącymi się do budowy kolejnych świątyń. W 1944 roku kościół został częściowo zniszczony (dach, witraże). Po 1945 roku odbudowany ze zniszczeń, dach pokryto dachówką ceramiczną. W latach 70. XX wieku wykonano nowe posadzki z terakoty i marmuru w prezbiterium. Wykonano także nowy ołtarz. Kolejne remonty w latach 80. XX wieku m.in. hełmy wież pokryto blachą miedzianą. W latach 1991-2000 świątynia została wyremontowana, dzięki staraniom proboszcza Edwarda Orłowskiego. W większości publikacji architekt występuje pod błędnym nazwiskiem jako Feliks Michałowski [!], co utrudnia jego identyfikację. Feliks Michalski (1879-1946) autor licznych, nagrodzonych projektów budynków użyteczności publicznej budował także na terenie dzisiejszego województwa podlaskiego. M. in. kontynuował budowę kościoła w Piątnicy w latach 1927-1938 projektu Feliksa Nowickiego z 1914 roku, z własnymi przeróbkami. Był autorem projektu kościoła w Piekutach Nowych budowanego w latach 1937-1971. F. Michalski należał do awangardystów propagujących nowe rozwiązania konstrukcyjne w budownictwie – szkielet, prefabrykacja. 

Opis

Kościół, usytuowany jest w północnej pierzei rynku, fasadą zwrócona na południe. Kościół jest neobarokowy, murowany z cegły i otynkowany. Na fundamentach z sześciennych bloków granitowych. Sklepienia ceglane, w nawach bocznych kolebkowo-krzyżowe z gurtami, w ramionach transeptu kolebkowe, w nawie głównej kolebkowe z lunetami, w kruchcie pod chórem muzycznym strop płaski. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem, wyodrębnionym prezbiterium zamkniętym półkoliście oraz dwuwieżową fasadą. Wieże są czteroboczne, z obu stron prezbiterium znajdują się zakrystie na planach prostokąta. Bryła mocno rozczłonkowana złożona z dominującej partii frontowej na planie czworoboku przechodzącym w trzeciej kondygnacji w sześciobok oraz korpusu nawowego z transeptem i prezbiterium niższym od nawy głównej. Zakrystie sięgają do3/4 wysokości ścian prezbiterium a nawy boczne do ½ wysokości nawy głównej. Dachy wielopołaciowe, nad nawami bocznymi i zakrystiami pulpitowe. We wnętrz są cztery ołtarze: główny, dwa w nawach bocznych i jeden w kaplicy. Wystrój kościoła pochodzi z XX wieku. 

Obiekt dostępny.

Oprac. Iwona Górska, dr Grzegorz Ryżewski, OT w Białymstoku 16.06.2025 r.