Historia

Cmentarz w Słuczu jest typową wiejską nekropolią z XIX stulecia, kiedy miejsca pochówków przenoszono poza granice miejscowości. Dokładana data jego założenia nie jest znana. Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku doszło do powiększenia cmentarza, w kierunku południowo zachodnim. Na planie gruntów kościelnych parafii Słucz z 1927 roku, teren został określony jako „plac na powiększenie cmentarza”. Natomiast na planie gruntów kościelnych z 1931 roku, całość gruntów figuruje już jako „cmentarz grzebalny”. Część „starą” od „nowej” oddzielał zwarty szpaler drzew: świerków i jodeł. Według dokumentacji ewidencyjnej, mur ogrodzeniowy z kamienia polnego powstał w 1 połowie XX wieku. Najstarsze nagrobki pochodzą z lat 70. XIX wieku. W 1987 roku fragment cmentarza parafialnego został wpisany do rejestru zabytków. W decyzji wskazano, że wartość zabytkową posiada jego zachodnia i środkowa część. Składa się na nią: układ przestrzenny z aleją główną na osi bramy oraz kamienne nagrobki i krzyże żeliwne powstałe do 1925 roku. Cmentarz jest miejscem spoczynku księży, parafian i żołnierzy polskich biorących udział w walkach o wolność ojczyzny. W ostatnim czasie, alejki cmentarne zostały utwardzone betonową kostką. Obecnie wszystkie historyczne nagrobki wymagają konserwacji, która przywróciłaby im pełnię walorów artystycznych. 

Opis    

Cmentarz położony jest po południowej stronie drogi wiejskiej, z dala od zabudowy, w otoczeniu pól i doliny rzeki Matlak. Ma kształt prostokąta o powierzchni 1,20 hektarów. Do rejestru została wpisana jego najstarsza zachodnia i środkowa część o powierzchni 0,63 hektarów. Cmentarz otoczony jest murem kamiennym z bramą główną od północy, bramką boczną od wschodu i bramą od południa. Na osi bramy znajduje się aleja główna, równolegle do niej biegnie aleja boczna. Układ nagrobków jest rzędowy w kierunku północ-południe. Najbardziej wartościowe pod względem artystycznym i/lub historycznym nagrobki znajdują się części cmentarza wpisanej do rejestru zabytków. Jednym z najstarszych jest nagrobek w formie kamiennego obelisku upamiętniający trzy osoby: Adelę Glinkę z domu Ramotowska zmarłą 1867 roku, Marjannę Ramotowską z domu Godlewska zmarłą w 1875 roku oraz Weronikę Dąbrowską z domu Ramotowska zmarłą w 1887 roku. Jednym z ciekawszych przykładów sztuki sepulkralnej jest piaskowcowa stela z krzyżem poświęcona Kornelii Szczęsnowicz z domu Humięckiej (1835-1877), otoczona częściowo zachowanym ogrodzeniem w formie słupów. Poprzedzona jest metalowymi drzwiczkami z okuciami prowadzącymi do krypty. Kamienne stele upamiętniają również: Maryję Magdalenę Swiderską i Salomeę z Chrzanowskich Kłodecką (1830-1909) otoczone wspólnym ogrodzeniem. Na cmentarzu występują metalowe krzyże, często o bogatej ornamentyce, osadzone na kamiennym cokole. Na cmentarzu zostali pochowani księża posługujący w tutejszej parafii m.in.: ksiądz Wojciech Nagórka (1806-1899), który był proboszczem przez 37 lat., ksiądz Ignacy Nowakowski (1867-1909), który rozpoczął budowę neogotyckiego kościoła parafialnego w Słuczu. Liczną grupę stanowią nagrobki żołnierzy walczących o wolność ojczyzny, m. in.: Stanisława Marcewicza Żołnierza 60 Pułku Piechoty, poległego w 1947 roku, Jana Tuzinowskiego (1896-1870) żołnierza Legionów Polskich, uczestnika wojny w 19120 roku, rodziny Łęgowskich, bohaterów bitwy o Monte Casino. 

Cmentarz jest dostępny.

Oprac. Katarzyna Niedźwiecka, OT w Białymstoku, 19.08.2026 r.

Bibliografia    

• Archiwum Diecezjalne w Łomży, zespół IX, akta parafialne okresu międzywojennego, parafia Słucz, akta niesygnowane. 
• Gmiter M., Gromski D., Kiełboń Cz., Słucz, cmentarz rzym.-kat. Karta ewidencyjna cmentarza, 1986, mps w zbiorach NID. 
• Zabytkowe cmentarze woj. łomżyńskie, oprac. E. Szerszeń, Warszawa 1991, s. 51.