Historia

Dom zbudowany ok. 1900 roku przez miejscowego cieślę nazwiskiem Trzebunia (imię nieznane). Początkowo wybudowano część południową, a następnie dobudowano skrzydło zachodnie. W 1928 roku budynek trafił w ręce rodziny Sztaudyngerów, z której wywodził się znakomity poeta, tłumacz i satyryk, pisarz, autor fraszek Jan Sztaudynger. Pierwotnie zamieszkali w nim jego rodzice, Jan Izydor i Anna Sztaudynger. Poeta Jan Sztaudynger  osiadł w Koszystej w 1955 roku po śmierci matki, której życzeniem było, by synowie nie sprzedali domu. Mieszkał i tworzył tam do 1970. Zmarł w Krakowie w tym samym roku. Koszystą odziedziczyły dzieci i wnuki poety. W 2013 r. powstało Stowarzyszenie Fraszka im. Jana Sztaudyngera, prowadzone obecnie przez jego wnuczkę, Dorotę Sztaudynger - Zaczek. W willi zachowano gabinet Jana Sztaudyngera, który można zwiedzać.

Opis

Willa usytuowana jest w Zakopanem, przy końcu ulicy Piłsudskiego, po jej wschodniej stronie, w otoczeniu domów jednorodzinnych, w pobliżu skoczni. Położona jest na działce przylegającej do ulicy, otoczona niewielkim ogrodem ze starodrzewem. Elewacja frontowa skierowana jest na południe, równolegle do drogi. 

Budynek założony na rzucie litery L, parterowy, z użytkowym poddaszem. Posadowiony na wysokiej, kamiennej podmurówce, wybudowany w konstrukcji zrębowej, płazy uszczelnione wełnianką. Stropy drewniane belkowe, więźba dachowa stolcowa. Dach dwuspadowy, półszczytowy z przysztychem, kryty gontem. Od strony południowej dwukondygnacyjna, otwarta weranda, wsparta na drewnianych słupach; od strony wschodniej ganek.

Elewacja frontowa niesymetryczna, artykułowana, sześcioosiowa, w tym trzy osie w części centralnej w obrębie werandy, izby mieszkalne flankujące werandę jedno- i dwuosiowe. Okna skrzynkowe trójdzielne, trzypolowe; drzwi ramowo-płycinowe, w ¾ wysokości przeszklone, ze szprosami nawiązującymi do regionalnego motywu słonecka. Weranda z pełną, deskowaną barierą. W części zachodniej dobudówka z niewielkim okienkiem. W części wschodniej zawieszona tablica pamiątkowa. Elewacja wschodnia symetryczna, siedmioosiowa, w tym trzy osie w części centralnej w obrębie ganku, izby mieszkalne flankujące ganek dwuosiowe. Ganek z pełną deskowaną barierą, przykryty dwuspadowym daszkiem z przysztychem. Z ganku prowadzą do wnętrza dwuskrzydłowe drzwi, spójne stylem z drzwiami od werandy. Elewacja północna niesymetryczna, ze współczesną stolarką okienną. Elewacja zachodnia zasłonięta przybudówką. Szczyty dekorowane typowym motywem słonecka. Dekoracyjne rysie w okapie, w tym niepełniące funkcji konstrukcyjnej, tzw. śleptoki. Elewacje, stolarka okienna i drzwiowa oraz detale z surowego drewna, niemalowane.

Obiekt prywatny. Izbę pamięci Jana Sztaudyngera można zwiedzać po uprzednim telefonicznym umówieniu. Obiekt także udostępniany nieodpłatnie podczas Dnia Architektury Drewnianej organizowanym przez PT Centrum Architektury Drewnianej NID corocznie pod koniec sierpnia.

Oprac. Monika Sabljak, PT Centrum Architektury Drewnianej, Zakopane

Bibliografia

• Kołłątaj L., Przy Piłsudskiego, w "Koszystej": https://z-ne.pl/s,doc,22399,1,1481,,,ant_html.html
• Pawlicki B. M., Słownik terminów gwarowych budownictwa i architektury Podhala, Spisza i Orawy, Kraków 2010.
• Pinkwart M., Długokęcka-Pinkwart L., Zakopane. Przewodnik historyczny, 2003.
• https://koszysta.pl/