Historia

Kamienica została wzniesiona na reliktach budynku gotyckiego z przełomu XVI i XVII wieku, który jak większość jarosławskiej zabudowy rynkowej uległ zniszczeniu w pożarze miasta w 1625 roku. Na przełomie lat 20/30 XVII wieku należała do Doroty i Adama Progi, ławnika i rajcy jarosławskiego. Jak pozostałe kupieckie kamienice Jarosławia odzwierciedlała program przestrzenno-funkcjonalny dostosowany do potrzeb wielkiego handlu. Nie była to jednak kamienica z wiatą – charakterystycznym wewnętrznym dziedzińcem – lecz reprezentowała najskromniejszy typ kamienicy jarosławskiej zwanej „domem pospólstwa”. Była to kamienica trzytraktowa i trzyosiowa, z węższą sienią na osi, sklepami po bokach, połączonymi amfiladowo, wielką izbą w trzecim trakcie i oczywiście z piwnicami, dwupoziomowymi, połączonymi z systemem podziemnych chodników. Była też kamienicą z podcieniami, które przynosiły dochód z opłat od przekupek. Wielokrotnie zmieniała właścicieli. W 1. połowie XIX wieku należała do Jana Rozwadowskiego, który kamienicę przebudował, urządzając na piętrze dużą salę teatralną na potrzeby Towarzystwa Kasynowego. W 2. połowie XIX wieku przeszła na własność Izaaka Gaschke, który podzielił salę na piętrze na dwie izby, jedną z nich przeznaczył na salę modlitw, stanowiąc tym samym jeden z pięciu działających wówczas w mieście prywatnych domów modlitwy. W kamienicy mieściła się także Żydowska Biblioteka Ludowa „Tarbut”. Kapitalny remont obiektu, z wymianą części stropów, pokrycia dachu, ze zmianą kompozycji dolnej kondygnacji elewacji frontowej – bramy wejściowej oraz witryn sklepowych, a także układu przestrzennego (zwłaszcza 1 piętra) wykonano na przełomie lat 50. i 60. XX wieku.  Po II wojnie światowej w kamienicy, która przeszła na własność Skarbu Państwa, funkcjonowały czasowo: filia internatu szkoły budowlanej, siedziba Pracowni Konserwacji Zabytków, mieszkania i sklepy a na piętrze biblioteka dziecięca. Od kilku lat pozostaje w rękach prywatnych; po remoncie wnętrza w znacznej części użytkowana jest jako szkoła policealna dla dorosłych.

Opis

Kamienica usytuowana jest w zwartej zabudowie w północno-wschodniej pierzei rynkowej, znajdującej kontynuację wzdłuż ulicy Anny Ostrogskiej, zamkniętej widokiem wieży zegarowej jarosławskiej kolegiaty. Murowana jest z cegły i tynkowana, założona na rzucie wydłużonego prostokąta, podpiwniczona, dwukondygnacyjna, kryta dachem czterospadowym, łamanym, o jednakowym kącie nachylenia. Pokrycie dachu stanowi dachówka ceramiczna.

Elewacja frontowa jest pięcioosiowa z wejściem pośrodku zamkniętym łukiem pełnym i bramą drewnianą, dwuskrzydłową z opierzeniem klepkowym oraz nadświetlem. Po jej bokach prostokątne witryny sklepowe z wejściami, w układzie symetrycznym względem osi środkowej. Dolna kondygnacja boniowana z wyodrębnioną partią cokołu, oddzielona od górnej gzymsem. Okna na piętrze w profilowanych opaskach, centralne ujęte wydłużonymi płycinami o wklęsłych narożach. Gzyms wieńczący podbudowany drobnym ząbkowaniem i gładkim fryzem wspartym na wąskich pilastrach ujmujących po bokach fasadę na całej jej wysokości. Elewacja tylna sześcioosiowa, gładka, zwieńczona profilowanym gzymsem. W dolnej wejście usytuowane w trzeciej osi od wschodu oraz prostokątne okna. W górnej wydłużone okna zamknięte łukiem ostrym, ościeżnicowe, wielokwaterowe.

Wnętrze kamienicy jest trzytraktowe z sienią węższą od traktów bocznych oraz klatką schodową znajdującą się w drugim trakcie, w osi zachodniej. Za nią usytuowana jest dawna wielka izba. W górnej kondygnacji układ wnętrza został przekształcony. W piwnicach uwagę zwracają koleby ceglane, w pierwszym trakcie od zachodu sklepienia krzyżowe, w sieni koleba z lunetami. W pozostałych pomieszczeniach występują stropy odcinkowe i płaskie, w znacznym stopniu wtórne.

Dostęp do zabytku ograniczony. Własność prywatna.

Oprac. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 27.01.2025 r.