Historia

Wieś Szreniawa wzmiankowana jest w dokumentach z początku XIV w. m.in. w 1304 r. znajduje się przy boku Jana biskupa krakowskiego Mikołaj, kapelan de Sreynawa. Ksiądz Wiśniewski pisze o Szreniawie, że „jest założoną przez Szreniawitów. Prawdopodobnie około 1300 r. Szreniawici wznieśli tu kościół drewniany pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny, a „w 1544 r. za ks. Brzezińskiego, Feliks Pękowski zbudował nowy kościół w części murowany, w części drewniany na miejsce starego”. W 1727 r. zbudowany był w Szreniawie nowy kościół drewniany z drzewa sosnowego rzniętego, częścią ciosanego na przyciesiach dębowych, z podsiebitką. Na kościele stała drewniana wieża, w 1881 r, zbudowano nową murowaną wieże i kościół pokryto blachą cynkową. Na przełomie XIX i XX w. w szreniawskiej parafii mieszkało około 5 tysięcy ludzi. Dawny drewniany kościół nie mógł pomieścić takiej liczby wiernych. W świątyni było tak duszno i gorąco, że świece na ołtarzu gięły się i spadały, ludzi mdleli, a ksiądz każdą sumę musiał odchorować, o czym pisano w kronice parafialnej. W tej sytuacji z inspiracji ówczesnego proboszcza, ks. Wincentego Biechońskiego przystąpiono do budowy kościoła murowanego. Według ks. Wiśniewskiego „Ks. Wincenty Biechoński, proboszcz miejscowy przygotował plany pod nowy kościół, które sporządził p. Szpakowski, budowniczy kielecki. W 1903 r. założono fundamenty, parafianie obowiązali się płacić rubla z morgi. W latach 1904 - 5 roboty przerwano, zbierając składki, a w 1906 r ponowiono budowę, roboty murarskie sprawował Jan Grimm z. Kielc, pod którego kierunkiem pracowali murarze miejscowi. Poświęcenia nowej świątyni dokonał ks. Józef Kwiatkowski, dziekan miechowski w dniu 12 września 1909 r.” Konsekracji dokonał biskup kielecki Augustyn Łosiński 4 czerwca 1930 r. W nowym kościele zgromadzono zachowane wyposażenie z wcześniejszych świątyń. W lipcu 1988 roku miał miejsce pożar dachu kościoła. Zniszczenia więźby oraz pokrycia dachowego wynosiły 85%. Poważnemu naruszeniu uległa konstrukcja dużej wieży nad wejściem. W kolejnych latach prowadzono sukcesywnie prace budowlane i konserwatorskie, zmierzające do przywrócenia świątyni stanu sprzed pożaru. Mała wieża na przecięciu transeptu i nawy głównej, która doszczętnie spłonęła do chwili obecnej czeka na odbudowę.

Opis

Kościół wzniesiony w latach 1903-1909 w duchu historyzmu i stylu neogotyckim, jako murowany z cegły, nietynkowany. Korpus trzynawowy, bazylikowy, trójprzęsłowy, z transeptem. Prezbiterium jednoprzęsłowe, zamknięte trójbocznie. Po jego bokach prostokątna zakrystia od pd. i składzik od pn. jednoprzęsłowe, otwarte od wsch. arkadami do wyższych trójbocznych aneksów. Od zachodu wieża na planie prostokąta, w przyziemiu (od wewnątrz) ośmioboczna, przy której przedsionki boczne. Arkady międzynawowe ostrołukowe. Prezbiterium, nawa główna, nawy boczne, transept i aneksy nakryte sklepieniami gwiaździstymi, w krzyżu sklepienie gwiaździsto - sieciowe. W składziku, kruchcie i przedsionkach bocznych sklepienia krzyżowo - żebrowe. Na zewnątrz kościół opięty uskokowymi skarpami. Okna o wykroju ostrołukowym. Ściany zewnętrzne transeptu od pn. i pd. zwieńczone trójkątnymi szczytami, naw bocznych od zach. półszczytami schodkowymi, dekorowanymi podziałami lizenowymi z blendami. Wieża czworoboczna, czterokondygnacjowa, przechodząca w dwukondygnacjowy ośmiobok przepruty oknami, zwieńczona hełmem w kształcie otoczonej wieńcem wieżyczek iglicy. Przy niej, po stronie pd., wieloboczna przybudówka mieszcząca kręcone schody prowadzące na chór muzyczny. Portale o wykroju ostrołukowym, główny rozglifiony, zamknięty wimpergą. W wieży od frontu rozeta oraz dekoracja złożona z blend i arkadowania. Dachy nad nawą główną i transeptem siodłowe, nad nawami bocznymi pulpitowe. Teren przykościelny ogrodzony murem z kamienia łamanego, nakryty daszkiem pulpitowym, po stronie zachodniej murem ceglanym zwieńczonym ozdobną żeliwną kratą podpartą esownicami. W ogrodzeniu trzy bramki ujęte słupami, nakrytymi daszkami z kulami na szczycie. Wokół ogrodzenia drzewostan złożony z lip, klonów, jesionów. W kościele cenne wyposażenie z wcześniejszych świątyń; m.in. obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, oparty o czeski typ Madonny Dudlebskiej i używaną w feretronie rzeźbę drewnianą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z ok. 1420 oraz ornaty haftowane: jeden z w. XVII, dwa z w. XVIII, ornat z pasa polskiego, kilka ornatów z tkanin z w. XVIII.

Obiekt dostępny.

Oprac. Tomasz Woźniak, OT NID w Krakowie, 13-04-2021 r.