Pałac Maurycego Poznańskiego, Łódź
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Pałac Maurycego Poznańskiego

Łódź

photo

Gmach muzeum mieści się w pałacu wybudowanym na przełomie XIX i XX wieku, należącym niegdyś do Maurycego Poznańskiego, syna I. K. Poznańskiego,  przemysłowca, działacza gospodarczego i politycznego, później do jego bratanka Maurycego Ignacego. Budynek zaprojektował prawdopodobnie Adolf Zeligson, architekt współpracujący z rodziną Poznańskich. Usytuowany u zbiegu ulic Więckowskiego i Gdańskiej pałac w pełni zachował bryłę i bogaty program zewnętrznych dekoracji sztukatorskich. Jego forma porównywana jest przez badaczy do renesansowych pałaców weneckich. We wnętrzach zwraca uwagę klatka schodowa, sala lustrzana i sala odczytowa.

Historia

W latach 1896-1900 powstał gmach pałacu, który od początku powiązano funkcjonalnie z przylegającą doń kamienicą z 1880 r. W 1902 r. w obydwu budynkach założono elektryczność. W tym roku A. Zeligson zaprojektował dobudowy do pałacowej oficyny w postaci piętrowego skrzydła mieszkalnego, oranżerii i parterowego budynku gospodarczego. Budynki powstały w 1903 r. W okresie międzywojennym w pałacu przeprowadzono drobne przebudowy wnętrz.

Do 1940 r. w pałacu mieszkał syn Ignacego - Maurycy. Wraz z rodziną zajmował duże mieszkanie na II piętrze. Pozostałe luksusowe apartamenty wynajmowano wysokim urzędnikom zakładów Poznańskich oraz prezesom i dyrektorom koncernu prasowego prowadzonego przez Maurycego Poznańskiego. Na początku 1940 r. pałac zajęli Niemcy, a w styczniu 1945 r. wojska radzieckie.

W 1946 r. zdewastowany gmach pałacu, ówczesny prezydent miasta przydzielił Miejskiemu Muzeum Sztuki. W 1948 r., po gruntownej przebudowie wnętrz i przeniesieniu do niego zbiorów z pierwotnej lokalizacji przy Placu Wolności 1, placówkę otwarto dla publiczności. W tym czasie dyrektor Muzeum Marian Minich zaprosił do współpracy przy aranżacji nowych przestrzeni ekspozycyjnych Władysława Strzemińskiego. W ten sposób powstała Sala Neoplastyczna, w której prezentowana jest kolekcja europejskiej awangardy, zgromadzona z inicjatywy grupy „a.r.”. Sala w 1950 roku została zamalowana w wyniku wprowadzenia doktryny socrealistycznej i zrekonstruowano ją dopiero w 1960 roku. W 1983 r., po odłączeniu od nieruchomości ogrodu, posesja przeszła na własność Skarbu Państwa. W tym roku przeprowadzono pierwsze prace konserwatorskie przy elewacjach budynku. W 1998 r. Muzeum Sztuki zostało wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów pod numerem 53.

W 2012 r. pałac został oddany do zwiedzania po gruntownej renowacji. Wyremontowano zabytkowe wnętrza m.in. sali odczytowej i lustrzanej. Od strony południowej znajduje się ogród, w którym odbywają się imprezy plenerowe, projekcje filmowe i koncerty. Odwiedzający ms1 mogą odwiedzić także dostępną dla wszystkich muzealną bibliotekę oraz kawiarnię. Obecnie ms1 to miejsce  prezentacji najciekawszych zjawisk i osobowości związanych ze sztuką współczesną. Muzeum założone w 1930 r. jest dziś jednym z najstarszych istniejących kolekcjonujących sztukę awangardową.

Opis

Gmach muzeum zajmuje rozległą narożną działkę u zbiegu ulic Więckowskiego i Gdańskiej. Zwartą bryłę, ze względu na połączenie pałacu z istniejącą wcześniej kamienicą cechuje nieregularność. Wejście główne do wnętrz budynku znajduje się od strony ul. Więckowskiego. Dwupiętrowy korpus główny posadowiony został na masywnym wysokim cokole. Ściany parteru i narożniki zaakcentowano boniowaniem. Półokrągło zakończone otwory okienne ujęte zostały w wąskie opaski i smukłe półkolumny. Poszczególne osie okienne oddzielają wysokie smukłe półkolumny. Pola ponad zwieńczeniami okien w części parterowej wypełniono figurami uskrzydlonych smoków z ptasimi głowami, na I piętrze znajdują się putta, zaś pola nadokienne II piętra zdobią bogate ornamenty roślinne. Prostokątne pola pod oknami I i II piętra wypełnione są tralkami. W części poddasza, pomiędzy niewielkimi owalnymi oknami umieszczono podwójne girlandy. Ponad nimi znajdują się w każdym polu naprzemienne po dwie maski lwie i ludzkie. Poszczególne kondygnacje oddzielone są bogato profilowanymi gzymsami. Nad całością góruje tralkowa attyka ozdobiona w narożnikach obeliskami. W partii akcentującej płytki ryzalit z wykuszem na wysokości I piętra od strony ulicy Gdańskiej i w osi centralnej od strony ulicy Więckowskiego, umieszczone są grupy postaci alegorycznych. W miejscach oddzielających osie okienne attykę wieńczą ozdobne wazy. Wykusze i balkony podtrzymują masywne wsporniki ujęte od spodu parami ciężkich konsoli. Powierzchnie elementów podtrzymujących pokrywa bogata ornamentyka roślinna. We wnętrzach na uwagę zasługują wnętrza reprezentacyjnej klatki schodowej z okazałymi oknami zaopatrzonymi w kolorowe witraże o motywach roślinnych i alegorycznych. Po gruntownych pracach konserwatorskich imponująco prezentują się także niektóre z zachowanych pokoi mieszkalnych rodziny Poznańskich. Pozostałe pomieszczenia przystosowane zostały dla potrzeb galerii sztuki i muzeum.

Muzeum jest dostępne dla zwiedzających w godzinach pracy placówki.

Oprac.: Patrycja Podgarbi, NID OT w Łodzi, 04-11-2016, 02-02-2017

Bibliografia

• Bandurka M., Rosin R., Łódź 1423-1823-1973. Zarys dziejów i wybór dokumentów, Łódź 1974

• Kondek W., Łódzkie pałace, Łódź 1973

• Karnicka Z. Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa, Pałac rodziny Poznańskich, luty 1990, fot. Wiesława Jakubowska.

• Stefański K., Jak zbudowano przemysłową Łódź. Architektura i urbanistyka miasta w l. 1821-1914, Łódź 2001

• Stefański K., Atlas architektury dawnej Łodzi do 1939 r., Łódź 2008, s. 111

• Strzałkowski J., Architekci i budowniczowie w Łodzi do r. 1944, Łódź 1997 

• Urbaniak A., Śladami starej Łodzi, t. I, Łódź 1988, t. II, Łódź 1993

Informacje ogólne

  • Rodzaj: pałac
  • Chronologia: 1896 - 1900
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Pułkownika Doktora Stanisława Więckowskiego 36, Łódź
  • Lokalizacja: woj. łódzkie, pow. Łódź, gmina Łódź
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy