Historia

W 1808 roku posiadłość w Szczytnej powiększona została o zalesiony Szczytnik, na którym w latach 1790-1807 został zlokalizowany fort. W tym miejscu, przy wykorzystaniu pozostałości jego murów i suchej fosy zbudowany został w latach 1832–1838 dla Leopolda Hochberga zamek z czworobocznym dziedzińcem. Do połowy XIX wieku zbudowane i wykończone zostały tylko dwa skrzydła. Nad przekopem przerzucony został  zwodzony most. W 1843 roku posiadłość z zamkiem została wyodrębniona z dóbr, w 4 ćwierci XIX wieku posiadaniu fabrykanckiej rodziny Rohrbach, a na początku XX wieku w rękach spowinowaconej z nimi rodziny Klein. W latach 1887–1899 zamek Leśna został przebudowany. W tym okresie skrzydło północne zostało przebudowane na neogotycką kaplicę z kryptą, a znajdująca się przy nim wieża bramna z przejazdem na dziedziniec przekształcona została na dzwonnicę. Poprzedzona od północy, w latach 1900-1910 ryzalitem z elementami neorenesansu. W zachodnim skrzydle zamku urządzona została neogotycka Sala Rycerska z ekspozycją trofeów myśliwskich.

Ogólnie w architektonicznym ujęciu budynku widoczne są połączenie neoklasycystycznych form i nowożytnych konstrukcji z neogotyckim kostiumem nawiązującym do późnego gotyku, wzbogaconym elementami neorenesansu. W 1929 roku zamek kupiony przez księży Misjonarzy Świętej Rodziny z Długopola Górnego, z przeznaczeniem na klasztor i szkołę z internatem. W związku z tym dokonana dwuetapowo przebudowa skrzydła wschodniego z częściowym dostosowaniem go do wyglądu zamku. Pozostałe skrzydła zamku podwyższone o mieszkalne poddasze.

Opis

Czteroskrzydłowy zamek Leśna z wewnętrznym dziedzińcem murowany, tynkowany, zbudowany na Szczytniku. Wszystkie jego skrzydła pierwotnie trzykondygnacjowe z podstryszem z kolistymi okulusami i biforiami oraz z różnie usytuowanymi czterema wieżami. Skrzydło poludniowe, frontowe ujęte skrajnie cylindryczną, narożną basztą z fryzem arkadowym na kroksztynach (pod tarasem) i ze stożkowym hełmem oraz — czworoboczną wieżą z dachem płaskim. Południowa elewacja skrzydła w stylu uproszczonego neoklasycyzmu, z prostokątnymi oknami i podziałem ramowym. Ożywiona dwoma ryzalitami. Jeden z nich i wieża zwieńczone kamiennymi attykami. Dziedzińcowa elewacja skrzydła południowego z podstryszem wydzielonym gzymsami oraz z obramionymi ostrołucznymi otworami. Podobny wygląd zachodniej elewacji skrzydła zachodniego m.in. z wydłużonymi oknami Sali Rycerskiej.

Na północno-zachodnim krańcu skrzydła czworoboczna wieża z izbicą na kroksztynach, nakryta dachem namiotowym. Obramienia okienne baszty dziedzińcowej elewacji skrzydła południowego, zachodniej elewacji skrzydła zachodniego i wieży z izbicą uskokowe, ze skrajną, wypukłą opaską. Stolarka niektórych okien z różnie komponowanymi maswerkami. Frontowa część skrzydła północnego o rozczłonkowanej bryle, z dobudowanymi parterowymi nawami kaplicy oraz z ryzalitem z wjazdem na dziedziniec, zwieńczonym trójkątnym szczytem. Ostrołuczna brama w jego przyziemiu ujęta rustyką o nowożytnych formach, w którą wmurowany herb Hochbergów. W przejeździe bramnym od strony dziedzińca drewniane wrota z okuciami w formie przenikających się ostrołuków. W linii dziedzińcowej elewacji skrzydła północnego dzwonnica z ostrołuczną bramą w przyziemiu oraz z okienną izbą dzwonową, nakryta namiotowym hełmem. Skrzydło wschodnie nakryte w centrum dachem mansardowym, zamknięte skrajnie dwoma prostopadłościennymi członami. Jego dziedzińcowa elewacja z komponowanym układem ostrołucznych otworów w osiach.

Neogotycka kaplica w skrzydle północnym nakryta zaostrzonym sklepieniem kolebkowym z lunetami opartym na służkach (w prezbiterium) i na konsolach (w nawie). W ostrołucznych oknach nawy neogotyckie witraże z wizerunkami: św. Franciszka Ksawerego, Elżbiety z Turyngii, Augustyna i Otylii (4 ćwierć XIX wieku). W zachodnim skrzydle zamku urządzona Sala Rycerska z wysokimi ostrołucznymi oknami z maswerkami. Nakryta zaostrzonym sklepieniem kolebkowym z lunetami opartym na wiązkach służek z głowicami. W ścianach sali portale zamknięte łukiem oślim z żabkami i kwiatonami. Ściany tarczowe i sklepienie sali ozdobione polichromią architektoniczno-dekoracyjną w stylu historyzmu m.in. szlakami wzdłuż szwów sklepiennych, malowanymi maswerkami i panopliami. W zamku drzwi z końca XIX wieku, ramowo-płycinowe, przeszklone z ostrołucznymi nadświetlami z maswerkami. Zamek Leśna zbudowany na nieregularnej platformie przy zachodniej krawędzi Szczytnika ograniczonej murem oporowym z pseudobastejami i krenelażem. Odcinki muru zbudowane także przy południowym i zachodnim skrzydle zamku. W mury te wkomponowane zwieńczone attykami, murowana z kamienia brama z cylindrycznymi basztami ze stożkowymi hełmami i furta. Obok ustawiona w 1898 roku barokowa figura św. Jana Nepomucena z 1723 roku. Na południe od zamku ogród użytkowy i mały park.

Zabytek dostępny przez cały rok.

Oprac. Iwona Rybka-Ceglecka, OT NID we Wrocławiu, 28-10-2016 r.