Historia

Willa została wzniesiona ok. 1895 roku dla Ferdinanda Schmidta, komendanta pilotów portowych. Autor projektu nie jest nieznany. W księdze adresowej z 1902 roku obiekt figuruje pod nazwą własną „Villa Schmidt”. Od 1917 roku dom pozostawał w rękach wdowy po kapitanie, a od 1943 roku jako właścicielka figurowała Agnes Kastner. Po wojnie willa przeszła na własność miasta. W 1947 roku na parterze zamieszkała lekarka Lidia Woronowicz-Stefaniuk, która w części pomieszczeń zorganizowała i prowadziła do 1960 roku przychodnię lekarską dla Brzeźna i okolicy. W początkach lat 70. XX wieku planowano rozbiórkę starej willi w związku z budową w sąsiedztwie ośrodka zdrowia. Zabytkowy obiekt został uratowany dzięki staraniom mieszkańców. Obecny właściciel willi w latach 2009-2010 przeprowadził generalny remont obiektu.

Opis

Dom zlokalizowany jest w północno-wschodniej części Brzeźna, po południowej stronie ul. Krasickiego, na wysokości nadmorskiego Parku Brzeźnieńskiego. To otoczony starodrzewem obiekt wolnostojący. W jego bliskim sąsiedztwie (w obrębie pierwotnej działki) znajduje się współczesna przychodnia lekarska. Eklektyczą willę wzniesiono na nieregularnym rzucie zbliżonym do czworoboku. Budynek charakteryzuje czytelny układ trójpasmowy. Pomieszczenia skupione są wokół centralnie usytuowanego kwadratowego holu, z którego prowadzi bezpośrednie wyjście do ogrodu. Podpiwniczona, w większości dwukondygnacyjna willa posiada bardzo urozmaiconą bryłę odznaczającą się dużym zróżnicowaniem form: ryzality, aneksy, werandy, wieżyczka narożna. Dachy są wielospadowe o wydatnym okapie i pokryte dachówką ceramiczną. Nad wieżyczką dach jest ostrosłupowy. Interesującym elementem tej części bryły są również wysokie, dekoracyjnie opracowane kominy i sterczynowe zwieńczenia. Więźba dachowa jest drewniana, płatwiowo-kleszczowa ze stolcami. Willę wymurowano z cegły. Kondygnacja poddasza ma konstrukcję szkieletową z wypełnieniem ceglanym, werandy są drewniane o konstrukcji ramowo-słupowej. Stropy drewniane, belkowe z tynkowaną podsufitką. W pomieszczeniach reprezentacyjnych stropy są belkowe (belki o sfazowanych krawędziach z reliefowym drewnianym fryzem w miejscu fasety), nad piwnicą – ceramiczne, płaskie, na belkach stalowych. Tynkowane elewacje mają wyodrębniony wysoki ceglany cokół i strefę poddaszy operującą bogatym rysunkiem drewnianej konstrukcji szkieletowej wzbogaconej dekoracją snycerską. Otwory okienne mają zróżnicowane wielkości i formy: w poziomie parteru ostrołukowe z licowanymi cegłą łękami nadprożowymi. Zachowała się bogato zdobiona stolarka okienna, a w oknach piwnic kute kraty. We wnętrzu znajdują się liczne przykłady stolarki drzwiowej z zachowanymi klamkami i okuciami zamków: drzwi jedno- i dwuskrzydłowe z dużymi przeziernikami o drobnokwaterowych podziałach, a w drzwiach holu przeszklenia witrażowe. Uwagę zwraca również drewniana dwubiegowa klatka schodowa i trzy piece kaflowe z dekoracyjnymi zwieńczeniami i drzwiczkami.

Oprac. Krystyna Babnis, OT NID w Gdańsku, 08.05.2025 r.

Bibliografia: 

• Karta ewidencyjna, Willa, ul. Krasickiego 6. Gdańsk-Brzeźno, oprac. Kasperkiewicz T., 2003, Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku oraz Archiwum OT Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Gdańsku
• Nocny W., Brzeźno, Gdańsk 2004
• Kuś D., Brzeźno. Fakty, zabytki, informacje turystyczne, Gdańsk 2011