Historia

Brzeźno było wsią rybacką, która pod koniec XIX wieku przekształciła się w lokalny, nadmorski kurort. Istniejący do dzisiaj Dom Zdrojowy zbudowano w 1893 roku. W budynku oferowano gościom noclegi, zabiegi rehabilitacyjne, kąpiele oraz diety lecznicze. Obok założono park zdrojowy, a na samej plaży ulokowano łazienki. Budynek odznaczał się symetryczną bryłą, złożoną z murowanej, dwukondygnacyjnej części centralnej oraz dwóch ryglowych skrzydeł bocznych, wzdłuż których ciągnęły się drewniane werandy. Część centralna otrzymała bogaty, eklektyczny wystrój architektoniczny, a werandy dekorację snycerską z koronkowo wycinanych desek, tzw. „laubzekinów”. Tego rodzaju dekoracja była charakterystyczna dla architektury kurortowej XIX/XX wieku i nadała obiektowi wyjątkowo dekoracyjnego charakteru. We wnętrzu centralnej części budowli znajdowała się jednoprzestrzenna hala z odkrytą więźbą dachową, o bogatej, również „laubzekinowej” dekoracji snycerskiej. Już w końcu XIX wieku wnętrze hali podzielono stropami na trzy kondygnacje. W 1899 roku Dom Zdrojowy powiększono, dobudowując od strony wschodniej murowane skrzydło, w którym umieszczono restaurację i pokoje hotelowe. Podczas II wojny światowej obiekt nie został zniszczony. Do ok. 1950 roku funkcjonował tutaj Hotel Garnizonowy, a w 1959 roku zaadaptowano go na mieszkania socjalne. Brak remontów i niewłaściwy sposób użytkowania sprawiły, że do początku XXI wieku budowla miała już mocno zdeformowaną formę i znajdowała się w krytycznym stanie technicznym. W latach 2019-2021 została zrewaloryzowana i zaadaptowana na Centrum Edukacji Ekologicznej oraz hotel i restaurację.

Opis

Bryła budynku złożona jest z dwukondygnacyjnej części centralnej, nieco niższych, lecz również dwukondygnacyjnych skrzydeł bocznych i oraz trzykondygnacyjnego skrzydła południowego. Część centralna i skrzydło południowe są murowane z cegły i otynkowane, skrzydła boczne – wykonane w konstrukcji ryglowej, z drewnianymi werandami od frontu. Część centralna i skrzydła boczne nakryto dachami dwuspadowymi o niewielkim kącie nachylenia połaci, skrzydło południowe – dachem płaskim. Murowana część centralna i skrzydło południowe otrzymały bogaty, eklektyczny wystrój architektoniczny. Szczególnie obficie dekorowana jest fasada części centralnej, rozczłonkowana pilastrami i półkolumnami korynckimi. Główne wejście do budynku zaaranżowano w formie portalu zwieńczonego tympanonem, poprzedzonego tarasem z ażurową balustradą. Wśród motywów zdobniczych występują także profilowane fryzy, płyciny z dekoracją roślinną oraz przy oknach uszakowe opaski, pilastry i kolumny. Elewacje wieńczy ażurowa i pełna attyka z zaakcentowanymi partiami centralnymi. Werandy wyróżniają się bogatą dekoracją snycerską z koronkowo wycinanych desek z motywami kratek, tralek i zgeometryzowanych form roślinnych. Dekoracja wykonana jest w dwóch kolorach: na tło w naturalnym kolorze drewna nałożono białą „koronkę”, co uwydatnia wzór i wzmacnia dekoracyjny odbiór całości. We wnętrzu zachowała się m.in. snycerska dekoracja więźby dachowej, znajdującej się w dawnej hali w centralnej części budowli. 

Oprac. Beata Dygulska, OT NID w Gdańsku, 14.04.2025 r.

Bibliografia:

• Daniluk J., Dom Zdrojowy, kurort Brzeźno 1893-2021, Gdańsk 2021
• Dargacz J., Gdańszczanin na plaży – kąpieliska morskie do 1939 r., Gdańsk 2017
• Gromnicka A., Architektura Gdańska: Brzeźno 1945-1989, [w:] 200 lat kąpieliska w Brӧsen/Brzeźnie, red. B. Dejna, Gdańsk 2011
• Konkel W., Zarys dziejów kąpieliska w Brzeźnie, Acta Cassubiana 2003, t. 5