seminarium duchowne, ob. szkoła, Chełm
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

photo

Seminarium gr.-kat. zostało założone w 1759 r. przez bpa Maksymiliana Ryłłę przy cerkwi par. św. Mikołaja, która zaczęła pełnić jednocześnie funkcję cerkwi seminaryjnej. Pierwsze drewniane budynki, zniszczone pożarami, zastąpiono w 4. ćw. XVIII w. murowanymi, rozbudowywanymi w XIX w. Zespół budynków seminaryjnych (ob. IV LO) wraz z d. cerkwią (ob. muzeum) stanowi ważny kompleks architektoniczny w śródmiejskiej zabudowie miasta.

Historia

Seminarium gr.-kat. założone w 1759 r. staraniem bpa Maksymiliana Ryłły, wzniesione przy cerkwi par. św. Mikołaja, która zaczęła pełnić jednocześnie funkcję cerkwi seminaryjnej. Początkowo prowadzone przez duchowieństwo świeckie, a od 1769 r. przez Bazylianów. Pierwsze drewniane budynki zostały zniszczone pożarami w 1779 r. i latach następnych. W 1799 r. rozpoczęto budowę nowych, murowanych – wzniesiono wówczas skrzydło środkowe (wsch.) i pn. W l. 1836-7 r. seminarium rozbudowywane i remontowane: wzniesiono tzw. pawilon pd., nadbudowno piętro nad pawilonem wsch., wyremontowano pawilon (skrzydło) pn. W l. 50. XIX ponownie remontowane i częściowo przebudowane wraz ze wzniesieniem murowanego ogrodzenia. Po kasacie unii w 1875 cerkiew i seminarium zamieniono na prawosławne i rozbudowano skrzydło pn., dodając część zach. Po przeniesieniu seminarium w 1890 r. do innego gmachu, budynki seminaryjne były użytkowane przez niższą szkołę diaków. W l. 1920-22 remontowane i zaadaptowane na potrzeby seminarium nauczycielskiego, zorganizowanego i kierowanego przez dr Jadwigę Młodowską. Następnie mieściło się tu gimnazjum żeńskiego, a po II wojnie światowej szkoła przedszkolanek; obecnie IV Liceum Ogólnokształcące. Budynki d. seminarium gruntownie remontowane w l. 70., z przystosowaniem do nowych potrzeb (skrzydło pd. przebudowane w l. 60); po raz ostatni remontowane w 2000 r.

Opis

Zespół zabudowań składający się z cerkwi gr.-kat. pw. św. Mikołaja oraz gmachów dawnego gr.-kat. seminarium duchownego znajduje się w centrum miasta, usytuowany po zach. stronie Góry Chełmskiej.

Całość tworzy układ w formie litery H: najstarsze (k. XVIII w.) skrzydło wsch. skomunikowane z prezbiterium cerkwi, założone na planie wydłużonego prostokąta, jednopiętrowe (pierwotnie parterowe) o półtoratraktowym układzie wnętrza, z korytarzem od zach., ciągiem pomieszczeń od wsch. i klatką schodową od pn. Pomieszczenia na parterze sklepione kolebkowo-krzyżowe. Elewacje o podziałach ramowo-lizenowych.

Skrzydło pn. dwupiętrowe, wzniesione na planie wydłużonego prostokąta, szersze w partiach skrajnych (od wsch. i zach.) o dwu- i półtoratraktowym układzie wnętrza. Elewacje o charakterze późnoklasycystycznym, podzielone gzymsami kordonowymi i zakończone wydatnym gzymsem wieńczącym; otwory okienne i blendy na piętrach ujęte opaskami, z dekoracyjnymi płycinami pod parapetami. Skrzydło pd. parterowe, pierwotnie o układzie dwutraktowym, gruntownie przebudowane. Wszystkie budynki murowane z cegły i otynkowane, podpiwniczone, nakryte dachami czterospadowymi pod blachą.

Zabytek dostępny.

Oprac. Bożena Stanek-Lebioda, OT NID w Lublinie, 05-11-2018 r.

Bibliografia

  • Chełm i powiat chełmski na starej pocztówce, kom. red. Bedlińska-Polak K. et. al., Chełm 2012, s. 148.
  • Czernicki K., Chełm: przeszłość i pamiątki, Chełm 1936 (reprint), s. 58-62.
  • Kania J., Unickie seminarium diecezjalne w Chełmie w latach 1759-1883, Lublin 1993, s. 58-62.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. VIII: Województwo lubelskie, z. 5: Powiat chełmski, Warszawa 1968, s. 21-22.
  • Kiełboń Cz., Cerkiew unicka pw. św. Mikołaja w Chełmie, Chełm 2002.
  • Kiełboń Cz., Dzieje cerkwi unickiej pw. św. Mikołaja w Chełmie, „Lubelszczyzna” 1996, nr 2, s. 86-96.
  • Krasny P., Architektura cerkiewna na ziemiach ruskich Rzeczypospolitej 1596-1914, Kraków 2003, passim.
  • Prożogo K., Chełm. Przewodnik, Warszawa 1993, s. 44-45.
  • Sygowski P., Unicka diecezja chełmska w protokołach wizytacyjnych biskupa Maksymiliana Ryłły z lat 1759-1762, Przemyśl 2000, passim.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce, t. 6 Województwo chełmskie, Warszawa 1999, s. 11.
  • Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, pr. zb., Warszawa 2016, s. 252-253.
  • Zimmer B., Miasto Chełm. Zarys historyczny, Warszawa 1974, passim.
  • Żywicki J., Urzędnicy: budowniczowie, inżynierowie cywilni… Ludzie architektury i budownictwa w województwie lubelskim oraz guberni lubelskiej w Królestwie Polskim w latach 1815-1915, Lublin 2010, s. 137-8.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: budynek użyteczności publicznej
  • Chronologia: przełom XVIII/XIX w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Świętego Mikołaja 4, Chełm
  • Lokalizacja: woj. lubelskie, pow. Chełm, gmina Chełm
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy