zespół dworski - Zabytek.pl
Adres
Brześce, Osiedlowa 2
Lokalizacja
woj. mazowieckie,
pow. piaseczyński,
gm. Góra Kalwaria - obszar wiejski
Dominanta założenia, czyli jezioro Brześkie znajdujące się po wschodniej stronie folwarku, jest pozostałością koryta Wisły. Niewielki kanał znajdujący swoje źródło i ujście w jeziorze, okalający wzniesienie z budynkiem dworu i kuchni dworskiej to pozostałości fosy broniącej niegdysiejszą rezydencję warowną. Prawdopodobnie na miejscu obecnego dworu wznosiła się rycerska wieża mieszkalna związana z rodem Brzeskich – właścicieli Brześc w XV wieku.
Dla wizerunku dworu najistotniejszym jest fakt nabycia w 1784 r. przez uszlachconego Jana Kantego Fontanę (1731-1800), architekta, geometrę, burgrabiego Zamku Królewskiego w Warszawie, brata Jakuba Fontany i syna Józefa Fontany. Temu właścicielowi wsi przypisywana jest budowa lub przebudowa dworu. W oparciu o najnowsze badania skłonni jesteśmy przypisać mu również budowę lub przebudowę kuchni dworskiej i spichlerza (istniejących do dziś), a także hipotetycznie oranżerii, gorzelni, holendernii oraz założenia parkowo – ogrodowego i winnicy (nieistniejących).
Oś wjazdowej alei lipowo – kasztanowej z mostkiem nad dawną fosą, w kierunku jeziora prowadzi do osi dworu. Dzięki takiemu sytuowaniu, po otwarciu przeciwległych w sieni, dwuskrzydłowych drzwi, mamy okazję podziwiać niezwykle malowniczy widok „esowatego” wjazdu od południowego-zachodu i spiętrzenia planów na północnym-wschodzie: zbocza wzniesienia, rozległej tafli jeziora, pasa zieleni i pól. Zmiana orientacji dworu w celu osiągnięcia tego „reprezentacyjnego” efektu nastąpiła zapewne wraz z budową nowej siedziby; zachowana wcześniejsza piwnica nie odpowiada obrysowi przyziemia dworu. Wjeżdżając przez bramę tuż obok wozowni widzimy na wzniesieniu bryłę dworu flankowaną kuchnią dworską, lecz prostą linię w kierunku dworskiego ganku przecina kanał, natomiast wjazd prowadzi łukiem, wzdłuż alei, przez mostek i kończy się owalnym podjazdem, gdzie zachował się unikatowy, jeden z dwóch zachowanych w Polsce, kulowy zegar słoneczny wskazujący czas za pomocą cienia, bez użycia gnomonu. Tę finezyjną kompozycję krajobrazu przypisać należy Janowi Kantemu Fontanie.
Dane obiektu zostały uzupełnione przez użytkownika Filip .
Rodzaj: dwór
Forma ochrony: Rejestr zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_14_ZE.56324