Historia

Nie jest znana dokładna data budowy kaplicy, z pewnością została wzniesiona na przełomie XIX i XX stulecia. Pochowano w niej Kazimierza Starzeńskiego, właściciela Pietkowa w latach 1831-1899, jego żonę Zofię z Ożarowskich, ich niezamężną córkę Marię oraz brata Kazimierza – Henryka, właściciela Klukowa. W 2013 roku kaplicę wyremontowano, a elementy wystroju i wyposażenia (odrzwia, medaliony, tablice epitafijne,  krucyfiks) poddano konserwacji. 

Opis

Kaplica jest orientowana, zlokalizowana w środku cmentarza na osi bramy, od której prowadzi krótka aleja obsadzona lipami drobnolistnymi. Została wymurowana z cegły, a jej elewacje obłożono granitowymi płytami tworzącymi boniowanie. Kaplica ma plan zbliżony do kwadratu; bryła w kształcie ściętego ostrosłupa na cokole, przekryta jest kolebkowym dachem. W ścianie frontowej masywny kamienny portal, nad nim płycina z napisem: MIŁOSIERNY JEZU/DAJ IM ODPOCZYNEK WIECZNY!, na fryzie napis: GRÓB RODZINY HR. STARZEŃSKICH. Pod odcinkowym gzymsem tarcza z herbem Lis, w zwieńczeniu krzyż na schodkowym cokole. Odrzwia dwuskrzydłowe, żeliwne, oszklone, bogato dekorowane wicią roślinną, liśćmi akantu i rozetami. W bocznych elewacjach prostokątne otwory okienne z masywnymi kamiennymi nad- i podokiennikami, przesłonięte ozdobnymi kratami. Wnętrze w formie wąskiej celi. Na ścianie szczytowej mensa z marmurową stelą i krucyfiksem. Na bocznych ścianach pary medalionów z płaskorzeźbionymi wizerunkami pochowanych w podziemiu Starzeńskich oraz marmurowe tablice inskrypcyjne. Na ścianie północnej wizerunki Henryka (1817-1896) i Marii (1843-1897), na południowej Kazimierza (1816-1899) i Zofii z Ożarowskich (1824-1898). Pod oknem tablica epitafijna Witolda hr. Krasickiego (1902-1982), wnuka Kazimierza Starzeńskiego.  

Nie jest znane nazwisko projektanta kaplicy, zaś twórcy wyposażenia kaplicy pochodzili ze środowiska warszawskiego. Żeliwne odrzwia wykonano w odlewni Władysława Gostyńskiego po 1903 roku, kiedy firma przeniosła się z ul. Ciepłej na Mokotowską. Fabryka produkowała m.in. wagony, konstrukcje żelazne, kotły, windy, ale również przedmioty artystyczne na zamówienie, np. kratę do pawilonu polskiego na wystawie paryskiej w 1925 roku. Popiersia zmarłych w tondach wyrzeźbił Bartłomiej Mazurek (1856-1937), uczeń Bolesława Syrewicza, specjalizujący się w rzeźbie nagrobkowej. 

Kaplica dostępna z zewnątrz. 

Oprac. dr Aneta Kułak, OT NID w Białymstoku, 08.05.2025 r.

Bibliografia 

• Katalog zabytków sztuki w Polsce, Seria Nowa, t. XII, Województwo podlaskie, red. M. Zgliński, K. Kolendo-Korczak, z. 3, Powiat białostocki, oprac. K. Kolendo-Korczak, Z. Michalczyk, A. Oleńska, D. Piramidowicz, K. Uchowicz, M. Zgliński, Warszawa 2016, s. 170-171. 
• Krasucki M., Warszawskie dziedzictwo postindustrialne, Warszawa 2011, s. 115.
• Sobieszczak P., Poświętne. Wczoraj i dziś. Zarys dziejów parafii do końca XX wieku, Łapy 2008, wklejka między s. 208-209. 
• Kułak A., Ryżewski G., Kaplica grobowa hrabiów Starzeńskich w Pietkowie. Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, 2012, mps w zbiorach NID.