Cmentarz rzymskokatolicki - Zabytek.pl
Adres
Pietkowo
Lokalizacja
woj. podlaskie,
pow. białostocki,
gm. Poświętne
Zachowało się na nim kilka XIX-wiecznych nagrobków wartościowych pod względem historycznym i artystycznym. W centrum cmentarza znajduje się kaplica grobowa właścicieli majątku - hrabiów Starzeńskich, wzniesiona pod koniec XIX stulecia.
Historia
Nie znamy dokładnej daty założenia cmentarza. Nie jest zaznaczony na mapie z końca XVIII wieku. Na mapie z 1843 roku widoczny jest u zbiegu dróg do Łap i folwarku Turek zadrzewiony kwadratowy plac, być może tzw. mogiłki. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1867 roku. W drugiej połowie XIX wieku cmentarz otoczono kamiennym murem i wydzielono miejsce do chowania ciał dzieci zmarłych bez chrztu, innowierców i katolików niespełniających obowiązków religijnych. Pod koniec XIX wieku w centrum cmentarza Starzeńscy wznieśli kaplicę grobową. Początkowo granice cmentarza oraz krzyżujące się przed kaplica alejki obsadzone były drzewami (głownie lipami). Wedługg karty ewidencyjnej obecny mur ogrodzeniowy pochodzi z 1965 roku.
Opis
Cmentarz jest położony w północnej części wsi, po wschodniej stronie drogi do Łap. Ma kształt trapezu i powierzchnię 0,5 ha. Otoczony jest kamiennym murem z bramą od zachodu. W centrum, na osi bramy, znajduje się murowana kaplica grobowa Starzeńskich, do której prowadzi krótka aleja obsadzona lipami drobnolistnymi. Powierzchnia cmentarza nie jest podzielona na kwatery, układ grobów jest nieregularny. Wartościowe pod względem artystycznym i/lub historycznym nagrobki znajdują się w środkowej części cmentarza, na północ i wschód od kaplicy. Są to: 1. neogotycki słup z piaskowca poświęcony Zofii ze Starzeńskich Ronikierowej (zm. 1867); 2. żeliwny krzyż na schodkowym postumencie Anny Ewrejnoff (zm. 1883); 3. stela po utrąconym krzyżu Aleksandra Nienałtowskiego (zm. 1883); 4. kapliczka z nietynkowanej cegły Józefa Kownackiego (zm. 1884); 5. granitowa stela z krzyżem Joanny z Bobrów Politowskiej (zm. 1885); 6. piaskowcowy krzyż na postumencie Albertyny z Węgierskich Hildebrandt (zm. 1885); 7. stela z krzyżem Konstancji z Krukowskich Kolady (zm. 1913); 8. stela z krzyżem Henryka Zakrzewskiego (zm. 1928); 9. współczesny nagrobek Stanisława hr. Olizara (zm. 1926). Niektóre z pochowanych tu osób miały związek z dworem pietkowskim należącym do Starzeńskich. Zofia Ronikierowa była córką Józefa Starzeńskiego, właściciela Pietkowa w latach 1823-1830. Tutaj urodziła się w 1828 roku, w 1846 roku wyszła za mąż za hr. Adama Aleksandra Atanazego Ronikiera z Korytnicy i zmarła w 1867 roku. Obok niej została pochowana siostra cioteczna Albertyna Hildebrandt, która wywodziła się z pochodzącej z Wielkopolski rodziny Węgierskich, osiadłej w latach 30. XVIII wieku na Podlasiu i związanej - podobnie jak Starzeńscy - z dworem Jana Klemensa Branickiego. Urodziła się w 1812 roku i wyszła za mąż za urzędnika okręgowego w guberni wileńskiej. Zmarła w 1885 roku na dworze pietkowskim, na którym przebywała jako siostra cioteczna ówczesnego właściciela Kazimierza Starzeńskiego. Stanisław Olizar był ułanem walczącym w I wojnie światowej i wojnie z bolszewikami, odznaczonym Krzyżem Walecznych i Krzyżem Niepodległości. Najstarsze nagrobki nie są sygnowane, ale niektóre wyróżniają się dobrą klasą artystyczną i poziomem wykonania np. neogotycki nagrobek Ronikierowej dekorowany bogatym detalem architektonicznym i żeliwny krzyż na grobie Anny Ewrejnoff, ozdobiony pierwotnie płycinami z odwróconymi pochodniami. Obecnie wszystkie historyczne wymagają konserwacji, która przywróciłaby im pełnię walorów atystycznych.
Obiekt dostępny
Oprac. dr Aneta Kułak, OT NID w Białymstoku, 06.05.2025 r.
Bibliografia
- Katalog zabytków sztuki w Polsce..., s. 170-171.
- Konończuk W., W kręgu dworu Branickich – podlaska gałąź rodu Węgierskich herbu Wieniawa, “Bielski Almanach Historyczny” 2016, nr 1, s. 7-41.
- Sobieszczak P., Poświętne. Wczoraj i dziś. Zarys dziejów parafii do końca XX wieku, Łapy 2008, s. 226.
- Walkiewicz A., Pietkowo, cmentarz p.w. św. Anny. Karta ewidencyjna cmentarza, 1983, mps w zbiorach NID.
- https://fundacja100.pl/krzyz-i-medal-niepodleglosci/lista-odznaczonych/stanislaw-dominik-olizar
Rodzaj: cmentarz rzymskokatolicki
Forma ochrony: Rejestr zabytków, Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_20_CM.5788, PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_20_CM.64649