Nagrobki upamiętniają franciszkańskich zakonników i mieszkańców wsi, odzwierciedlają przemiany zachodzące w sztuce sepulkralnej na terenie przygranicznym okolic Przemyśla.

Historia obiektu

Najstarszy cmentarz parafialny w Kalwarii Pacławskiej usytuowany był na wzgórzu zwanym obecnie Golgota, gdzie znajduje się zespół kaplic Ukrzyżowania. Przed 1829 r. w pobliżu kościoła, w miejscu tzw. małego dziedzińca odpustowego, został założony nowy cmentarz, który funkcjonował tylko do połowy XIX w. W 1851 r. staraniem o. Benigny Chmury wytyczono kolejny cmentarz, tuż za klasztorem oo. franciszkanów i zabudową gospodarczą, przy drodze w stronę Pacławia. Po dziesięciu latach o. Innocenty Nycz zadbał o jego ogrodzenie drewnianym płotem. Zastąpiono je w 1904 r. nowym, ze sztachet pomiędzy murowanymi słupami, z inicjatywy o. gwardiana Ferdynanda Świerczyńskiego. Cmentarz przeznaczony był dla Polaków, chociaż byli na nim chowani również Rusini (posiadający swoje odrębne cmentarze) przeważnie ci ze związków mieszanych. Od 1964 r. pełni funkcję cmentarza komunalnego.

Opis

Cmentarz usytuowany na pd. od założenia klasztornego oo. franciszkanów, przy drodze prowadzącej z Kalwarii do Pacławia.

Założony jest na planie prostokąta o pow. niemal 1 ha. Rozdzielony dwiema alejami, jedną prawie centralnie w osi pn.-pd. oraz drugą prostopadłą doń, w odległości ok. 1/4 szerokości cmentarza od jego pd. granicy. Nagrobki rozlokowane są swobodnie, głównie w pd. i wsch. części, najstarsze pochodzą z 2 poł. XIX w. Przedstawiają zróżnicowane formy, najczęściej występują w kształcie żeliwnych krzyży na kamiennych postumentach, kamiennych obelisków lub płyt nagrobnych otoczonych żeliwnymi ogrodzeniami. Mniejszą grupę stanowią drewniane krzyże z metalowymi tabliczkami. Pochówki z 2 poł. XX i XXI w. wyróżniają nagrobki wykonane z lastrico, betonu oraz granitu. Centralnie usytuowana jest kwatera z mogiłami oo. franciszkanów – dawniej z drewnianymi krzyżami, obecnie metalowymi.

Wzdłuż alej oraz ogrodzenia zachowały się relikty starodrzewu – jesiony i lipy, dwie z nich zostały uznane za pomniki przyrody. Cmentarz ogrodzony jest siatką drucianą, prowadzą doń dwie bramy, jedna od zach. i druga z furtką od pn.

Dostępność obiektu dla zwiedzających. Zabytek dostępny bez ograniczeń

Autor noty: opr. dr Jadwiga Stęchły, OT NID w Rzeszowie, 27.09.2024 r.