kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Szprotawa
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Szprotawa

photo

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Szprotawie wzniesiony w II poł. XIII w., następnie rozbudowany w latach 1416-1424. Gotycka świątynia położona jest w obrębie dawnych obwarowań miejskich, na południe od placu rynkowego. Kościół o zróżnicowanej bryle stanowi jedną z atrakcji turystycznych miasta.

Historia

W Szprotawie w pobliżu placu rynkowego w II połowie XIII w. zbudowano z kamienia polnego jednonawową świątynię z wyodrębnionym prezbiterium. Wcześniej miasto nie dysponowało własnym kościołem i było przypisane do świątyni św. Andrzeja w Iławie. W latach 1416- 1424 powiększono kościół w kierunku południowym. Świątynię ukształtowano w formie trójnawowej hali z obejściem. Do elewacji północnej dobudowano czworoboczną wieżę z kruchtą w przyziemiu. Świątynię pomimo niszczących ją pożarów w 1473 r. (spalenie wieży i dachu), 1630 r., 1672 r. i 1702 r. sukcesywnie remontowano i odbudowywano. Odbudowy kościoła dokonywano przy użyciu cegły. W I poł. XVI stulecia rozszerzono kościół o zakrystię i kaplicę. W 1673 r. zamurowano gotycki kamienny portal zachodni i rozetę. W 1810 r. zlikwidowano przykościelny cmentarz, a płyty nagrobne wmurowano w ściany świątyni. Działania II wojny światowej nie przyczyniły się do większych zniszczeń. Po 1945 r. zmieniono dach na świątyni, a wieżę pokryto nową blachą. W 1969 r. wymieniono zniszczone w czasie wojny witraże. W latach 1970-1980 zainstalowano nowe mosiężne żyrandole i kinkiety boczne oraz wymieniono ławki w nawach głównych i bocznych. W 1989 r. wykonano prace malarskie wnętrza kościoła, a 2009 r. wymieniono posadzki. Gotycka świątynia w Szprotawie jest jedną z najstarszych budowli sakralnych na terenie powiatu żagańskiego.

Opis

Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Szprotawie położony jest przy ul. plac Kościelny 2, w centrum starego miasta. Działka przed kościołem częściowo wyłożona jest kostką granitową, na której wydzielono miejsca parkingowe. Gotycki kościół to nieotynkowana, murowana z cegły i kamienia, halowa, trójnawowa z poligonalnym obejściem budowla. Od strony południowej i wschodniej świątynię wzmacniają ceglane, uskokowe przypory. Do korpusu kościoła od strony północnej przylega zakrystia z kaplicą i wieżą, a od południa kaplica z kruchtą. Bryłę świątyni przykrywa dach dwuspadowy i wielospadowy po stronie wschodniej. Wieżę wieńczy hełm z latarnią. Elewacje przepruwają, ostrołuczne otwory okienne. Fasada ze szczytem rozczłonkowanym dekoracyjnie trzema kondygnacjami ostrołukowych blend o podziale krzyżowym. Zamurowane wejście do kościoła ozdabia profilowany, gotycki, kamienny portal. Na nieotynkowanych elewacjach widoczny jest zarys pierwotnego kamiennego kościoła. W fakturze muru umieszczono kamienne epitafia, wśród nich gotycka płyta nagrobna poświęcona zmarłemu w 1316 r. szprotawskiemu proboszczowi Bertoldowi. Wnętrze trójnawowej świątyni nakryte jest sieciowymi sklepieniami, natomiast w zakrystii, kaplicach i przedsionkach występują sklepienia krzyżowo- żebrowe, kolebkowe i gwiaździste. W skład barokowego wyposażenia kościoła wchodzą: ołtarze, obrazy i osiemnastowieczne rzeźby. Na uwagę zasługuje gotycka polichromia na południowej ścianie zakrystii, przedstawiająca św. Jerzego walczącego ze smokiem.

Kościół jest własnością wyznaniową. W świątyni odbywają się regularnie msze święte. Obiekt jest szeroko udostępniany.

oprac. Krzysztof Słowiński, OT NID w Zielonej Górze, 14-11-2017 r.

Bibliografia

  • Krzysztof Garbacz, Szlakiem zabytkowych miast. Przewodnik po południowej części województwa lubuskiego, Zielona Góra 2005, s. 158-160;
  • Krzysztof Garbacz, Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego, tom II, Zielona Góra 2012, s. 145-146;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki architektury województwa lubuskiego, Zielona Góra 2010, s. 374-375;
  • Stanisław Kowalski, Zabytki województwa zielonogórskiego, Zielona Góra 1987, s. 199;
  • Iwona Peryt – Gierasimczuk, Czas architekturą zapisany. Zabytki województwa lubuskiego, Zielona Góra 1998, s. 201;
  • Leksykon zabytków architektury Pomorza Zachodniego i Ziemi Lubuskiej, pod red. Józef Pilch i Stanisław Kowalski, Warszawa 2012, s. 300.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kościół
  • Chronologia: 2. poł. XIII w.
  • Forma ochrony: rejestr zabytków
  • Adres: Plac Kościelny 2, Szprotawa
  • Lokalizacja: woj. lubuskie, pow. żagański, gmina Szprotawa - miasto
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy