Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat,
Narodowy Instytut Dziedzictwa en

Zdjęcie panoramiczne tej lokalizacji jest niedostępne.

Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat

photo

Wpis na Listę światowego dziedzictwa drewnianych cerkwi w polskim i ukraińskim regionie Karpat obejmuje:

  • cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych (Polska),
  • cerkiew Narodzenia Przenajświętrzej Bogurodzicy w Chotyńcu (Polska),
  • cerkiew pw. św. Paraskiewy w Kwiatoniu (Polska),
  • cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach (Polska),
  • cerkiew pw. św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku (Polska),
  • cerkiew pw. św. Paraskiewy w Radrużu (Polska),
  • cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Smolniku (Polska),
  • cerkiew pw. św. Michała Archanioła w Turzańsku (Polska),
  • cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu (Ukraina),
  • cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Jasinie (Ukraina),
  • cerkiew św. Dymitra w Matkowie (Ukraina),
  • cerkiew Zesłania Ducha Świętego w Potyliczu (Ukraina),
  • cerkiew Zesłania Ducha Świętego w Rohatynie (Ukraina),
  • cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Werbiążu Niżnym (Ukraina),
  • cerkiew św. Michała Archanioła w Użoku (Ukraina),
  • cerkiew św. Trójcy w Żółkwi (Ukraina).
 

Położone po polskiej i ukraińskiej stronie granicy cerkwie o rodowodzie unickim obrazują silnie zakorzenioną w regionie Karpat tradycję wznoszenia drewnianych obiektów sakralnych charakterystycznych dla kulturowego styku Kościoła prawosławnego i rzymskokatolickiego. Założone na trójczłonowych rzutach i nakryte kopułami brogowymi świątynie, obok których niekiedy znajdują się wolnostojące dzwonnice, spełniają wymogi liturgii, a równocześnie - ze względu na odseparowanie zamieszkujących górzysty obszar wspólnot - posiadają swoją unikatową, lokalną specyfikę. Reprezentatywna grupa 16 cerkwi obejmuje różne charakterystyczne dla regionu typy architektury: świątynie w południowo-wschodnim ukraińskim regionie Karpat w Wierbiążu Niżnym i Jasinie prezentują typ huculski, świątynie w północnej części Karpat, zarówno w Polsce jak i na Ukrainie, w Rohatynie, Drohobyczu, Żółkwi, Potyliczu, Radrużu i Chotyńcu - halicki, świątynie po obu stronach granicy polsko-ukraińskiej, przy granicy ze Słowacją w Smolniku, Użoku i Matkowie - bojkowski, natomiast świątynie w polskich Karpatach Zachodnich w Powroźniku, Brunarach Wyżnych, Owczarach, Kwiatoniu i Turzańsku - łemkowski.

Powstałe w konstrukcji wieńcowej budynki o skomplikowanym systemie złącz narożnych są świadectwem doskonałej znajomości rzemiosła. Zachowanie wiedzy na temat tradycyjnych technik ciesielskich pozwoliło na utrzymanie cerkwi w należytym stanie - umiejętne naprawianie drewnianych elementów konstrukcyjnych oraz odpowiednie wykonywanie koniecznej wymiany gontowego pokrycia ścian i dachów. Cerkwie wyróżniają się dużą autentycznością elementów dekoracyjnych. W wielu budynkach zachowały się również drzwi oraz nadproża, na których umieszczono daty powstania oraz nazwiskami cieśli.

Najbliższe otoczenie świątyń, które w większości nadal pełnią funkcję religijną, nie uległo znaczącym przekształceniom, dzięki czemu wciąż tworzą one malownicze enklawy o charakterze sakralnym. Ich teren otoczony jest murami lub ogrodzeniami obsadzonymi drzewami, w obrębie których, obok cerkwi, czasami znaleźć można wolnostojące dzwonnice, cmentarze i budynki towarzyszące.

Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat (Polska/Ukraina) zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa w 2013 r., podczas 37. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Phnom Penh (dec. 37 COM 8B.37).

Wpisu dokonano na podstawie kryteriów III i IV:

Kryterium III:

Cerkwie stanowią wyjątkowe świadectwo odrębnej tradycji budownictwa sakralnego, osadzonej w głównym nurcie tradycji Cerkwi Prawosławnej powiązanej z lokalnym charakterem architektury. Konstrukcje, wystrój oraz rozwiązania dekoracyjne są charakterystyczne dla kulturowych tradycji społeczności, zamieszkujących region Karpat i ilustrują wiele symbolicznych odwołań oraz sakralnych znaczeń związanych z tymi tradycjami.

Kryterium IV:

Cerkwie stanowią wyjątkowy przykład grupy budowli wzniesionych w tradycyjnej konstrukcji zrębowej, reprezentujących ważny okres w historii budownictwa w regionie Karpat. Cerkwie, wywodzące się z tradycji prawosławnego budownictwa sakralnego, zostały przystosowane do lokalnych tradycji kulturowych, ewoluując od XVI do XIX wieku, są odzwierciedleniem religijności miejscowych społeczności.

Obiekty są udostępniane zwiedzającym. Cerkwie w Radrużu, Rohatynie i Drohobyczu pełnią funkcję muzeów.

Oprac. na podstawie materiałów NID, 30-11-2015 r.

Informacje ogólne

  • Rodzaj: kulturowy
  • Chronologia: XVI - XIX w.
  • Forma ochrony: UNESCO
  • Lokalizacja: woj. podkarpackie, pow. , gmina
  • Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa

Licencja:

zgłoś problem do konserwatora zabytków

Geoportal

Mapa Google

Zobacz także w najbliższej okolicy