cmentarz żydowski nowy - Zabytek.pl
Adres
Janów Lubelski, Wojska Polskiego
Lokalizacja
woj. lubelskie,
pow. janowski,
gm. Janów Lubelski - miasto
Miasto miało trudne początki, w 1648 roku zostało spustoszone przez wojska kozackie, a niedługo potem wybuchła epidemia. Aby odbudować miasto, ordynat Jan Zamoyski 29 kwietnia 1652 roku wydał przywilej, który pozwalał Żydom osiedlać się w Janowie i zwalniał ich z podatków na 15 lat. Zamoyski potwierdził te przywileje w 1654 roku, a w kolejnych latach ograniczył możliwość kupowania domów przez Żydów w centrum miasta (1664).
Społeczność żydowska szybko rosła, w 1674 roku stanowiła 17% ludności Janowa. Powstała wtedy dzielnica żydowska oraz pierwsza synagoga i cmentarz. Żydzi w XVII i XVIII wieku zajmowali się głównie handlem i rzemiosłem. Rozwój ich działalności spowodował, że pod koniec XVIII wieku ekonomicznie przewyższali chrześcijańskich mieszkańców. W odpowiedzi ordynaci w 1769 roku ograniczyli handel żydowski i odebrali prawo do propinacji alkoholu. Społeczność żydowska cierpiała także z powodu pożarów, w 1754 roku spłonęła synagoga, szpital, łaźnia i wiele domów.
W XIX wieku liczba Żydów w Janowie wzrosła, w 1827 roku stanowili 30% mieszkańców, a w 1905 roku – 50%. Nadal zajmowali się handlem i rzemiosłem, powstały nowe instytucje religijne, w tym murowana synagoga i łaźnia rytualna. W okresie międzywojennym Żydzi dominowali w gospodarce miasta, prowadzili fabryki, banki i sklepy. W Janowie rozwijało się także życie polityczne, z licznymi ugrupowaniami syjonistycznymi oraz religijnymi, jak Aguda.
Sytuacja Żydów pogorszyła się w latach 30. XX wieku, z powodu kryzysu ekonomicznego i wzrostu nastrojów antysemickich. W 1936 roku Stronnictwo Narodowe organizowało bojkoty żydowskich sklepów, co przyczyniło się do emigracji Żydów, głównie do Stanów Zjednoczonych i Palestyny.
Podczas II wojny światowej, po zniszczeniu Janowa przez niemieckie bombowce, Niemcy przeprowadzali masowe egzekucje Żydów. Na samym cmentarzu zgładzili ponad 300 osób, nieznane są jednak dane dotyczące liczby ofiar rozstrzelanych w pozostałych miejscach. W maju i listopadzie 1942 roku ostatni Żydzi z Janowa zostali wywiezieni do obozu zagłady w Bełżcu, a synagogi i cmentarze zostały zniszczone przez okupantów.
Opis
Nowy cmentarz żydowski w Janowie Lubelskim został założony w 1824 roku pomiędzy obecnymi ulicami Wojska Polskiego i Objazdową, zajmując powierzchnię 1,4 ha. W 1939 roku został zniszczony w wyniku nalotów. W latach okupacji niemieckiej na cmentarzu przeprowadzano egzekucje Żydów, grzebiąc na miejscu około 300 ofiar.
Do dzisiaj przetrwało jedynie kilka macew, które nie znajdują się już na terenie cmentarza. Jedna została odkryta w 1987 roku i przeniesiona na cmentarz katolicki, a trzy inne są eksponowane w Muzeum Regionalnym w Janowie Lubelskim.
W 2022 roku cmentarz został oznaczony pamiątkową tablicą w ramach Programu „Oznakowanie cmentarzy żydowskich na terenie Rzeczpospolitej Polskiej”.
Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Rodzaj: cmentarz żydowski
Forma ochrony: Ewidencja zabytków
Inspire id: PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_06_CM.6919