Nie wiadomo, kiedy w Kargowej, leżącej na pograniczu śląsko-wielkopolskim, pojawili się Żydzi; przyjmuje się okres po 1655 roku. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Kargowa dostała się pod panowanie pruskie. W mieście było 1155 chrześcijan i 323 Żydów. W Opisie Prus Południowych i Nowych Prus Wschodnich z 1797 r. znalazł się fragment o kargowskich Żydach, z którego wynika, że wyglądali „po ludzku”, czyli nosili się, tak jak inni mieszkańcy, a także posiadali synagogę. Na początku XIX w. większość z nich zajmowała się handlem, głównie suknem, które wywożono do Rosji.

W 1835 r. w Kargowej przebywało 74 naturalizowanych Żydów, a 89 dzieci podlegało obowiązkowi szkolnemu, realizowanemu przez gminną szkołę elementarną.

W grudniu 1841 r. pożar strawił wiele żydowskich domów, w tym synagogę. Licząca już ok. 400 społeczność gmina zorganizowała zbiórkę na nową, oddaną do użytku w 1842 roku. W 1888 r. gmina przebudowała synagogę. Nadano jej formę neoromańską. Część frontowa budynku, wyższa, ozdobiona została dwoma przysadzistymi wieżami o płaskim dachu, a korpus zachował układ halowy. Okna w ścianach synagogi zakończone były łukami.

Na początku XX w. w mieście było już tylko 69 osób pochodzenia żydowskiego. Spowodowane to było odpływem Żydów do dużych ośrodków na zachodzie, głównie Berlina. W roku dojścia nazistów do władzy (1933) w Kargowej było 1733 mieszkańców, w tym 36 Żydów. Wielu z nich zmuszono niebawem do sprzedaży majątków i wyjazdu. W 1936 r., pod naciskiem nazistów, gmina żydowska w Kargowej sprzedała synagogę stolarzowi Aurasowi. Nowy właściciel przeznaczył ją na magazyn drewna, co uchroniło ją przed zniszczeniem w czasie „nocy kryształowej” (9–10.11.1938). Po 1945 r. budynek zaadaptowano na mieszkania. Ostatnia przebudowa z lat 80. XX w. zatarła pierwotne cechy synagogi. Dzisiaj to sześcienna bryła, w której tylko drobne elementy ściany wschodniej przypominają o pierwotnej funkcji.

Opis

Cmentarz żydowski znajduje się 2 km na wschód od centrum Kargowej, po prawej stronie drogi wojewódzkiej nr 314, prowadzącej w kierunku Wolsztyna. Usytuowano go na zalesionym wzniesieniu, stanowiącym grodzisko wczesnośredniowieczne. Data założenia cmentarza nie jest znana, natomiast jego zniszczenie nastąpiło na 1944 i 1945 r., gdy zapadła decyzja o wykorzystaniu wzgórza jako punktu oporu przed zbliżającą się Armią Czerwoną. Mimo to, jeszcze w latach 70. XX w. na terenie cmentarza były liczne płyty nagrobne. Do dziś zostały w przytłaczającej większości zniszczone, a w 2021 r. było tu tylko kilka fragmentów porozbijanych macew i dwie mogiły.

Właściciel praw autorskich do opisu: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.