Historia

Powstanie nekropolii w Siemianowicach Śląskich wiąże się z napływem do miasta ludności wyznania ewangelickiego, która znajdowała zatrudnienie w rozwijającym się przemyśle. Z tego powodu w latach 70. XIX wieku tamtejsza gmina ewangelicka podjęła działania zmierzające do budowy kościoła, a następnie także własnego cmentarza. Początkowo zmarłych tego wyznania grzebano na terenie nekropolii współdzielonej z pobliską parafią katolicką.

Za datę utworzenia samodzielnego cmentarza ewangelickiego przyjmuje się rok 1886. Wtedy to założono dla niego księgi metrykalne i wytyczono teren. Uroczyste poświęcenie obiektu oraz pierwszy pochówek miały miejsce w 1887 roku. Nowo powstały cmentarz zajmował obszar zbliżony kształtem do prostokąta, o powierzchni wynoszącej około 62,15 ara. W jego środkowej części ustawiono kamienny krzyż pochodzący z 1890 roku, z kolei w zachodniej części nekropolii w 1996 roku wzniesiono kaplicę o współczesnej formie architektonicznej. Cmentarz do dnia dzisiejszego pozostaje czynny – na jego terenie nadal odbywają się pochówki zmarłych należących do gminy ewangelickiej.

Opis

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Siemianowicach Śląskich położony jest we wschodniej części miasta, a jego obecna powierzchnia wynosi około 0,9 hektara. Współczesne granice nekropolii wyznacza przebieg ulicy Szyb Pszczelnik oraz tereny ogrodów działkowych. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z drugiej połowy lub końca XIX wieku (np. z około 1895 roku). Wśród nich znajdują się miejsca spoczynku osób zasłużonych dla rozwoju samych Siemianowic oraz całego regionu górnośląskiego. Do najważniejszych należy grobowiec rodziny Fitznerów, otoczony półkolistym murem, będący jednym z największych tego typu obiektów zachowanych na cmentarzu. Ponadto spoczywają tu m.in. Theodor Meyer – dyrektor kopalni, Richard Radmann – lekarz, oraz Gustaw Kramer – księgowy związany z przemysłem wydobywczym. W sektorze przeznaczonym na nowe pochówki na uwagę zasługuje mogiła rodziny Majerów, którzy w przeszłości zajmowali się wychowywaniem sierot mieszkających na terenie miasta.

Obecnie siemianowicka nekropolia zajmuje obszar kształtem zbliżony do trapezu. Rozplanowanie poszczególnych kwater ma regularny charakter – wytyczono je wzdłuż głównych, prostokreślnych alei cmentarnych. Na przecięciu tych dróg, w centralnym punkcie cmentarza, ustawiono krzyż datowany na 1890 rok. Najstarsze mogiły koncentrują się przede wszystkim w południowo-zachodnim fragmencie oraz wzdłuż północnej i wschodniej granicy nekropolii, choć pojedyncze historyczne groby, przeplatane współczesnymi, występują również w pozostałych sektorach. W zachodniej części cmentarza znajduje się współczesna kaplica wzniesiona w 1996 roku.

Integralny składnik kompozycji przestrzennej stanowi zieleń, obecna zwłaszcza w formie nasadzeń alejowych, do ukształtowania których wykorzystano drzewa z rodzaju kasztanowiec (Aesculus) oraz jesion (Fraxinus). W południowej części cmentarza zachował się szpaler utworzony przez klony (Acer), kasztanowce (Aesculus), jesiony (Fraxinus) oraz lipy (Tilia), natomiast wzdłuż ogrodzenia rosną świerki (Picea). W sąsiedztwie wybranych grobów występują pojedyncze egzemplarze lub grupy krzewów, bylin oraz roślin sezonowych. Dominują wśród nich nasadzenia z rodzajów: funkia (Hosta), jałowiec (Juniperus), świerk (Picea), żywotnik (Thuja) oraz barwinek (Vinca). Niektóre nagrobki porośnięte są dodatkowo przez pnącza, głównie bluszcz (Hedera).

Oprac. Bożena Łebzuch-Wach, OT NID w Katowicach, 31.08.2026 r.