Historia

Folwark Nowy Dwór (zwany od połowy XIX wieku Nowodworami) istniał co najmniej od połowy XV wieku. W tym okresie był ośrodkiem prawobrzeżnej części dóbr ciechanowieckich, należącej do rodu Ciechanowieckich herbu Dąbrowa. W 1. połowie XVI wieku Nowy Dwór odziedziczyli Ciciborscy i Świejkowie; w XVII stuleciu należał do Kiszków, a następnie Jabłonowskich. W 1703 roku wzmiankowany drewniany dwór, w 1815 roku na miejscu obecnego pałacu stał już dwór murowany. Od 1806 roku Nowy Dwór był własnością Antoniego Szczuki, który sprzedał go w 1854 roku rodzinie Starzeńskich. W 3. ćwierci XIX wieku założono park krajobrazowy, a około 1860 roku zbudowano oficynę, w 1866 roku stajnię i wozownię. Obecny pałac wzniesiony został około 1875 roku według projektu Juliana Ankiewicza, ukończony lub powiększony około 1879 roku. W 1941 roku spalony. Po odbudowie (1966-69) siedziba Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka. Na terenie parku założono skansen ludowego budownictwa drewnianego.

Opis

Zespół usytuowany w północno-zachodniej części miejscowości, na zachachodnim brzegu Nurca, u ujścia rzeki Ralki. Styl pałacu i oficyny: neorenesansowy, styl parku: krajobrazowy. Powierzchnia zespołu około 25 hektarów. Ośrodkiem zespołu jest murowany pałac usytuowany na osi północny-zachód i południowy-wschód, położony na wzniesieniu nad doliną rzeki Ralki, otoczony parkiem. Zbudowany na rzucie zbliżonym do litery E, o nieregularnej bryle z tarasem w elewacji tylnej i półkolista oranżerią w elewacji południowej. Przed pałacem umiejscowiony jest okrągły gazon, na który wychodzi aleja biegnąca od ul. Czyżewskiej. Druga aleja, równoległa do ogrodzenia, wyznacza północno-zachodnią granicę parku. Za pałacem, w południowo-wschodniej części założenia znajduje się staw na rzece Ralce. Na jego południowym brzegu usytuowany jest drewniany młyn wodny z około 1850 roku. Na południowy-zachód od pałacu stoi murowana oficyna w typie neorenesansowej willi włoskiej wraz z dziedzińcem otoczonym murem z narożnymi basztami oraz murowana stajnia założona na rzucie litery U. Naprzeciwko, po drugiej stronie gazonu stoi murowana wozownia (parterowa z poddaszem). W połudnowej i północnej części założenia ulokowane są drewniane budynki należące do skansenu, przeniesione z okolicznych miejscowości (m.in. dwór, kościół, wikarówka, chałupy, budynki gospodarcze oraz wiatrak). Z dawnego drzewostanu parkowego zachowało się po 1939 roku tylko kilkadziesiąt drzew, w tym 19 to pomniki przyrody.

Obiekt dostępny w godzinach funkcjonowania muzeum.

Oprac. Aneta Kułak, OT NID w Białymstoku, 03.11.2014 r.